Ferreira Gullar, pseudónimo de José Ribamar Ferreira, nado en San Luís o 10 de setembro de 1930 e finado no Río de Xaneiro o 4 de decembro de 2016, foi un escritor, poeta, crítico de arte, biógrafo, tradutor, memorialista e ensaísta brasileiro e un dos fundadores do neoconcretismo. Forma parte da Academia Brasileira de Letras, na vaga deixada por Ivan Junqueira, da cal tomou posesión o 5 de decembro de 2014.
Biografía esquerda|miniatura|En 1970. Ferreira Gullar naceu en San Luís, o 10 de setembro de 1930, co nome de José Ribamar Ferreira. É un dos once fillos da parella Newton Ferreira e Alzira Ribeiro Goulart.
Sobre o pseudónimo, o poeta declarou o seguinte: "Gullar é un dos sobrenomes de miña nai, o nome dela é Alzira Ribeiro Goulart, e Ferreira é o sobrenome da familia, eu entón me chamo José Ribamar Ferreira; mais como todo o mundo no Maranhão é Ribamar, eu decidín mudar o meu nome e fixen iso, usei o Ferreira que é do meu pai e o Gullar que é de miña nai, só que eu mudei a grafía porque o Gullar de miña nai é o Goulart francés; é un nome inventado, como a vida é inventada eu inventei o meu nome".
Segundo Mauricio Vaitsman, ao lado de Bandeira Tribuzi, Lucy Teixeira, Lago Burnett, José Bento, José Sarney e outros escritores, formou parte dun movemento literario difundido a través da revista que lanzou o posmodernismo no Maranhão, A Illa, da cal foi un dos fundadores. Até a súa morte, moitos o consideraban o maior poeta vivo do Brasil e non sería esaxero dicir que, durante súas seis décadas de produción artística, Ferreira Gullar pasou por todos os acontecementos máis importantes da poesía brasileira e participou deles.
Morando no Río de Xaneiro, participou do movemento da poesía concreta, sendo entón un poeta extremamente innovador, escribindo os seus poemas, por exemplo, en placas de madeira, gravándoos.
En 1956 participou da exposición concretista que é considerada o marco oficial do inicio da poesía concreta, tendo se afastado desta en 1959, creando, xunto con Lígia Clark e Hélio Oiticica, o neoconcretismo, que valoriza a expresión e a subxectividade en oposición ao concretismo ortodoxo. Posteriormente, aínda no inicio dos anos de 1960, afastarase deste grupo tamén, por concluír que o movemento levaría ao abandono do vínculo entre a palabra e a poesía, pasando a producir unha poesía comprometida e envolvéndose cos Centros Populares de Cultura (CPCs).
En 2014, foi considerado un inmortal na Academia Brasileira de Letras.
Ferreira Gullar morreu o 4 de decembro de 2016, na cidade do Río de Xaneiro no transcurso de varios problemas respiratorios que culminaron nunha pneumonía. O velorio do escritor foi realizado inicialmente na Biblioteca Nacional, pois ese era un desexo de Gullar. Dali, o corpo foi levado nun cortexo fúnebre até a Academia Brasileira de Letras no Río de Xaneiro. Unha semana antes de morrer, Ferreira Gullar pediu á filla Luciana para que o levase até a Praia de Ipanema. O enterro foi no Cemiterio de San João Batista en Botafogo no Río. Gullar ocupaba a tríxésima sétima cadeira da ABL.
Militancia política miniatura|En 1957. Ferreira Gullar foi militante do Partido Comunista Brasileiro e, exiliado pola ditadura militar, viviu na Unión Soviética, na Arxentina e Chile. El comentou que "bacharelou en subversão" en Moscova durante o seu exilio, mais que ao longo do tempo e debido a correctos traxes históricos, se desilusionou do socialismo, sustentando en 2014 que o socialismo non facía máis sentido, pois fracasou.Ferreira Gullar, em entrevista à revista piauiense Revestres, Jan/Fev 2014
Premios e indicacións Gañou o concurso de poesía promovido polo Jornal de Letras co seu poema "O Galo" en 1950. Os premios Molière, o Saci e outros premios do teatro en 1966 con Se correr o bicho pega, se ficar o bicho come, que é considerada unha obra prima do teatro moderno brasileiro.
En 2002, foi indicado por nove profesores dos Estados Unidos, do Brasil e de Portugal para o Premio Nobel de Literatura. En 2007, seu libro Resmungos gañou o Premio Jabuti de mellor libro de ficción do ano. O libro, editado pola Imprensa Oficial do Estado de São Paulo, reúne crónicas de Gullar publicadas no xornal Folla de S. Paulo o ano de 2005. Foi considerado pola Revista Época un dos 100 brasileiros máis influentes do ano de 2009.
Foi agraciado co Premio Camões en 2010.
O 15 de outubro de 2010, foi contemplado co título de Doutor Honoris causa, na Facultade de Letras da UFRJ.
En Imperatriz, gañou na súa homenaxe o teatro Ferreira Gullar.
En 1999 é inaugurada en San Luís a Avenida Ferreira Gullar.
En 20 de outubro de 2011, gañou o Premio Jabuti co libro de poesía Em Alguma Parte Alguma, que foi considerado "O Libro do Ano" de ficción.
En 2011, a obra Poema Sujio inspirou a vídeo instalación Há muitas noites na noite, dirixida por Silvio Tendler. En 2015, o poema inspirou unha serie documental, tamén denominada: "Há muitas noites na noite", con sete episodios con 26 minutos cada, exhibida na TV Brasil entre decembro de 2015 e xaneiro de 2016, tamén dirixida por Silvio Tendler.
Obras
Poesía
Um Pouco Acima do Chão, 1949 A Luta Corporal, 1954 Poemas, 1958 João Boa-Morte, Cabra Marcado para Morrer (cordel), 1962 Quem Matou Aparecida? (cordel), 1962 A Luta Corporal e Novos Poemas, 1966 História de um Valente, (cordel; na clandestinidade, como João Salgueiro), 1966 Por Você por Mim, 1968 Dentro da Noite Veloz, 1975 Poema Sujo, (onde se localiza a letra de Trenzinho do Caipira) 1976 Na Vertigem do Dia, 1980 Crime na Flora ou Ordem e Progresso, 1986 Barulhos, 1987 O Formigueiro, 1991 Muitas Vozes, 1999 Um Gato chamado Gatinho, 2005 Em Alguma Parte Alguma, 2010
Antoloxías
Antologia Poética, 1977 Toda poesia, 1980 Ferreira Gullar - seleção de Beth Brait, 1981 Os melhores poemas de Ferreira Gullar - seleção de Alfredo Bosi, 1983 Poemas escolhidos, 1989
Contos e crónicas Gamação, 1996 Cidades inventadas, 1997 Resmungos, 2007 Teatro
Un rubi no embigo, 1979 A estranha vida banal, 1989 O menino e o arco-íris, 2001
Memorias
Rabo de foguete - Os anos de exílio, 1998
Biografía
Nise da Silveira: unha psiquiatra rebelde, 1996
Literatura infantil
Zoologia bizarra, 2011
Ensaios
Teoria do não-objeto, 1959 Cultura posta em questão, 1965 Vanguarda e subdesenvolvimento, 1969 Augusto do Anjos ou Vida e morte nordestina, 1977 Tentativa de compreensão: arte concreta, arte neoconcreta - Uma contribuição brasileira, 1977 Uma luz no chão, 1978 Sobre arte, 1983 Etapas da arte contemporânea: do cubismo à arte neoconcreta, 1985 Indagações de hoje, 1989 Argumentação contra a morte da arte, 1993 O Grupo Frente e a reação neoconcreta, 1998 Cultura posta em questão/Vanguarda e subdesenvolvimento, 2002 Rembrandt, 2002 Relâmpagos, 2003
Televisión
Araponga - 1990/1991 (Rede Globo) - colaborador Dona Flor e Seus Dois Maridos - 1998 (Rede Globo) - colaborador Irmãos Coragem - 1995 (Rede Globo) - colaborador O Fim do Mundo (1996) (Rede Globo) - colaborador
Filmes
Os Herdeiros - Davi Martins
Notas
Véxase tamén Ligazóns externas
Sitio oficial do poeta En Releituras
Categoría:Finados por pneumonía Categoría:Tradutores do Brasil Categoría:Finados en 2016 Categoría:Nados en 1930 Categoría:Escritores do Brasil Categoría:Escritores en lingua portuguesa