A segunda guerra chechena foi iniciada por Rusia o 26 de agosto de 1999 trala invasión do veciño Daguestán por parte de Chechenia e guerrilleiros da Brigada Internacional Islamita e, tamén motivados, por unha serie de atentados en Rusia que causaron centos de mortes, sendo acusados os chechenos destes actos. O 1 de outubro as tropas rusas entraron en Chechenia. A campaña terminou coa independencia de facto da República Chechena de Ichkeria e restaurou o control federal ruso sobre o territorio. A pesar de que é considerado por moitos como un conflito interno dentro da Federación de Rusia, a guerra atraeu a un gran número de combatentes estranxeiros.
Durante a campaña inicial, militares e forzas paramilitares chechenas prorrusas enfrontáronse aos separatistas chechenos en combate aberto, e apoderáronse da capital chechena, Grozni, despois dun asedio de inverno que durou desde finais de 1999 até febreiro de 2000. Rusia estableceu un goberno directo en Chechenia en maio de 2000 e, despois da escalada ofensiva a resistencia chechena, continuou causando baixas rusas en toda a rexión do Cáucaso Norte e desafiou o control político ruso sobre Chechenia durante varios anos máis. Algúns separatistas chechenos tamén levaron a cabo ataques contra civís en Rusia. Estes ataques, así como as violacións xeneralizadas de dereitos humanos cometidas polas forzas rusas e separatistas, provocaron a condena internacional.
O 15 de abril de 2009, a operación antiterrorista en Chechenia rematara oficialmente. A cifra exacta de baixas deste conflito é aínda descoñecida. As estimacións non oficiais indican entre 25 000 e 50 000 mortos ou desaparecidos, a maioría civís en Chechenia. As baixas rusas foron máis de 5200 (cifras oficiais de vítimas rusas) e ao redor de 11 000, segundo o Comité de Nais de Soldados. 4.572 militares de todos los organismos de seguridad muertos en diciembre de 2002, 680 soldados de las Fuerzas Armadas de Rusia fallecieron en 2003–2007 Chechnya War , Reuters, 11 de abril de 2007
Antecedentes e causas bélicas
En 1996, os rebeldes chechenos expulsaron os rusos de Grozni. Pouco tempo antes das eleccións presidenciais rusas, Boris Eltsin buscaba a reelección e terminar a guerra como fose. Enviou ao xeneral Aleksandr Lébed a negociar un armisticio cos rebeldes, que levou á independencia de facto de Chechenia.
Nese tres anos de independencia, o poder central checheno (Aslán Masjádov foi elixido presidente en 1997) foi incapaz de controlar ás bandas armadas. Isto, unido á desastrosa situación económica, a falta de emprego e derívaa islamita (estaba previsto o establecemento da xaria ou lei islámica), converteu ao país nunha fonte de inestabilidade.
Masjádov sobreviviu a numerosos atentados da espionaxe rusa, e o representante ruso ante o goberno checheno foi secuestrado no aeroporto de Grozni e asasinado. Houbo frecuentes escaramuzas fronteirizas entre os rusos e as bandas chechenas, que desembocaron no fracasado ataque checheno a Daguestán (xullo de 1999 dirixido por Shamil Basáyev cuxo obxectivo era crear unha república islámica caucásica).
O 5 de agosto de 1999 a Brigada Internacional Islámica (BII), unha forza armada formada e comandada por Shamil Basáyev e Ibn Ao-Khattab á que se lles uniron membros da Shura daguestaní e mercenarios iugoslavos, turcos e afgáns, unha poderosa forza de 5.000 a 7.000 combatentes, destes unha forza duns 1.500 homes partiron co obxectivo de invadir Daguestán, as forzas chechenas atoparon unha forte resposta das tropas rusas comandadas por Víktor Kazántsev, obrigadas a retroceder as forzas rebeldes abandonaron definitivamente Daguestán o 28 de setembro.Chandrika Kaul (2002). Statistical Handbook on the World's Children. Westport: Greenwood Publishing Group, pp. 490. ISBN 978-1-57356-390-1. Entre 1996 y 1997 se estimaba en más de 1.200 guerrilleros daguestanos.Global security - Second Chechnya War - Dagestan Incursions - August-September 1999 A ofensiva custou a vida de miles de combatentes e civís e desprazou a máis de 30 000 persoas;este acontecemento foi usado polo goberno ruso como o Casus belli para lanzar a campaña contra o goberno separatista checheno. Outra consecuencia foi que Yevgeni Primakov dimitiu e Yeltsin nomeou a Vladimir Putin. Pouco despois ocorren unha serie de ataques terroristas en Moscova.
Inicio da guerra
A guerra comezou o 26 de agosto de 1999, cando o primeiro ministro ruso Vladimir Putin ordenou ao exército ocupar as zonas fronteirizas para impedir novas incursións chechenas contra Daguestán, mentres comezaba un demoledor ataque aéreo contra a república rebelde.
Nos meses iniciais da guerra, Rusia apoiouse nun masivo ataque aéreo e terrestre utilizando mísiles contra as principais cidades. Gran parte da poboación civil foi evacuada das localidades onde se combatía. Os rusos avanzaron cara a Grozni, cuxo cerco completaron pouco antes de Nadal; a capital chechena foi tomada polos rusos a principios de febreiro de 2000, tras destruír o pouco que quedaba dela.Rodrigo Fernández. El Ejército ruso dice haber completado el cerco en torno a Grozni, El País, 20.12.1999; 18.04.2012Luis Matías López. Putin da por terminada la conquista de Grozni tras la retirada de los guerrilleros, El País, 20.12.1999; 18.04.2012
Os rebeldes retiráronse ás montañas do sur, desde onde comezarían unha longa guerra de guerrillas contra as tropas rusas e os chechenos promoscovitas.
En maio os rusos denunciaron que uns "1.500 chechenos e 3.000 mercenarios talibán" operaban desde o norte de Xeorxia lanzando ataques de guerrillas na fronteira sur de Chechenia. En agosto de 2002 o goberno xeorxiano enviou 1000 soldados a enfrontar aos guerrilleiros, aínda que isto non mellorou as relacións entre Moscova e Tifilis.
Restablecemento dunha administración prorrusa En maio de 2000 Putin restableceu o goberno directo do Kremlin. De face á normalización política da república, ofreceuse reiteradamente amnistía para os rebeldes que abandonasen as armas. En xuño dese ano, Ajmat Kadýrov, separatista durante a anterior guerra e agora prorruso, foi nomeado por Putin presidente dunha administración prorrusa formada por antigos separatistas. O 9 de maio de 2004 foi asasinado polos separatistas, sendo substituído polo seu fillo Ramzan Kadyrov, primeiro como primeiro ministro e despois como presidente, substituíndo no cargo a Adul Aljánov (marzo de 2007). A pesar de proclamarse o fin da guerra en 2002, os combates continuaron e os Kadýrov foron acusados de establecer un réxime de terror.
Crimes de guerra Os rusos foron acusados de practicar a tortura sistematicamente contra os homes novos (rebeldes ou non), así como violacións, saqueos, contrabando e malversación. Os medios rusos, salvo excepcións, silenciaron o que ocorría.[cita Ramzan Kadyrov e os seus paramilitares foron acusados de graves crimes pola xornalista rusa Anna Politkovskaya, quen sería asasinada en Moscova o 7 de outubro de 2006.
Os señores da guerra chechenos, pola súa banda, tamén cometerían graves crimes contra os prisioneiros e civís rusos, reféns (tres reféns estranxeiros foron decapitados ao comezo da guerra) e contra as súas propios civís. Nas repúblicas veciñas, como a República dos Inguxos ou Daguestán, hai numerosos refuxiados chechenos.
Amnistía Internacional e o Consello de Europa condenaron reiteradamente estes feitos.
O bando independentista A ideoloxía dos combatentes chechenos (bandidos segundo o punto de vista ruso) evolucionara desde a guerra anterior desde un independentismo laico até chegar ao islamismo wahabista. Mentres o señor da guerra Shamil Basáyev representaba esta tendencia, o presidente electo da Chechenia independentista (autoproclamada República de Ichkeria), Aslán Masjádov foi a voz moderada dos separatistas (aínda que a súa autoridade foi sempre débil), quen ao parecer buscaba unha saída dialogada ao conflito pero morreu en marzo de 2005 cando tropas do FSB tentaban capturalo.
Señores da guerra Durante a primeira guerra os diversos caudillos locais empezaron a adquirir cada vez máis poder nas zonas que controlaban, chegando a posuír grandes cantidades de homes e influencias coas que puideron disputar o poder á sempre débil administración central encabezando as súas propias forzas paramilitares. Entre estes señores da guerra (nos que se adoitan incluír tamén aos presidentes chechenos Akhmat e Ramzan Kadyrov) destacan: Movladi Baisárov: foi un antigo membro do FSB nado en 1966. Comandante da garda persoal de Ajmat Kadýrov e logo en xefe do seu servizo de intelixencia chamado Gorets estando a cargo de execucións sumarias, torturas e secuestros, cando Ajmat morreu en 2004 o seu fillo Ramzán ordeno ao ano seguinte disolver os Gorets orde á que Baisárov negouse a cumprir, pasando a operar como unha forza rebelde ao noroeste de Grozny até a súa captura, levado a Moscova onde foi asasinado por un escuadrón de Kadyrovitas o 18 de novembro de 2006. Arbi Baráyev: nado en 1973, foi policía soviético e gardacostas do seu tío, o xeneral e despois vicepresidente checheno Vaja Arsánov (1950-2005), desde finais dos noventa foi gañando poder expulsando a xornalistas estranxeiros e organizacións humanitarias debilitando ao goberno central checheno asasinando a varios ministros. Durante a segunda guerra foi o responsable de varias masacres ata que foi asasinado nun operativo das forzas especiais rusas o 23 de xuño de 2001, foi tío de Movsar Baráyev. Comando o SPIR fundado en 1996, tiña 400 membros en 2001e só un centenar para 2005 e 2006.Special Purpose Islamic Regiment (SPIR) | The Investigative Project on Terrorism miniatura|En primeiro plano, Shamil Basáyev nunha imaxe de 1995. Shamil Basáyev: naceu en 1965, foi un dos principais e máis importantes líderes rebeldes chechenos, coñecido polo seu fundamentalismo relixioso. Realizou ataques terroristas desde 1991 tamén foi candidato á presidencia chechena ese ano, destacando na primeira guerra. Foi un dos comandantes da BII dirixindo a ofensiva contra Daguestán nun intento de expandir a súa influencia fóra de Chechenia. As súas guerrillas foron moi activas na segunda guerra até a súa morte a mans das forzas especiais rusas cando dirixía un convoi para lanzar un atentado o 9 de xullo de 2006. Comando o RSRSBCM con 50 combatentes e a BII con só 100 guerrilleiros en 2005. Ruslán Gueláyev: nado en 1964 tivo un importante rol político e relixioso entre 1994 e 2004 no separatismo checheno realizando ataques de guerrilla como atentados, asasinatos e secuestros. Foi un dos comandantes da defensa de Grozny no segundo conflito pero ante a imposibilidade de deter a ofensiva rusa escapou aos bosques montañosos do sur checheno. Perseguido constantemente polas forzas rusas refuxiouse na zona fronteiriza con Xeorxia ata que foi morto nun punto de recoñecemento por gardas fronteirizos. Sultán Guelisjánov: naceu en 1955, foi policía soviético e destacou na primeira guerra pero rebelouse en 1997 contra o goberno central checheno, comandou unha poderosa milicia coa que resistiu ás forzas de Moscova, acurralado polas tropas rusas entregouse en 2006. Said-Magomed Kakíyev: nado en 1970 inicialmente operou polo bando independentista no noventa pero ao iniciarse a segunda guerra pasouse ao bando prol-ruso agrupando a varios outros comandantes de milicias que preferiron aquela opción, participou cos seus homes na guerra de Osetia do Sur de 2008 contra Xeorxia. Ruslán Labazánov: líder guerrilleiro e xefe da mafia chechena foi moi influente e poderoso no goberno local, participou na guerra de independencia chechena pero en 1996 foi asasinado os vinte e nove anos posiblemente por ordes de Shamil Basáyev. Salmán Radúyev: nado en 1967 foi un dos principais comandantes chechenos entre 1994 e 1999, especialmente poderoso como xefe miliciano tras a primeira guerra, arrestado en 2000 morreu en misteriosas circunstancias nunha colonia penal rusa dous anos despois.