José Herculano Stuart Torrie de Almeida Carvalhais , nado en Vila Real, o 7 de marzo de 1887 e finado en Lisboa o 2 de marzo de 1961, máis coñecido como Stuart Carvalhais, foi un polifacético artista portugués: fixo unha carreira principalmente como pintor, debuxante, ilustrador, caricaturista, autor de banda deseñada e deseñador gráfico, pero tamén se dedicou á fotografía, á decoración, á escenografía e mesmo ao cinema.FERREIRA, Emília – Stuart Carvalhais. In: A.A.V.V. – Centro de Arte Moderna José de Azeredo Perdigão: Roteiro da coleção. Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian, 2004, p. 28

Traxectoria esquerda|miniatura|Quim e Manecas Fillo de pai portugués, de familias rurais adiñeiradas do Douro, e de nai escocesa e inglesa, pasou parte da súa infancia en España e regresou a Portugal en 1891. Asiste ao Real Instituto de Lisboa (1901-1903); traballa como pintor de azulexos no atelier de Jorge Colaço (1905). Cunha incipiente formación convencional, Stuart Carvalhais foi principalmente autodidacta.COTRIM, João Paulo – Stuart: A Rua e o Riso. Lisboa: Assírio & Alvim, 2006, p. 11-13. ISBN 972-37-1113-3

A súa primeira experiencia nos xornais é como fotoxornalista; publica os primeiros debuxos no xornal O Século en 1906; ao ano seguinte, comezou a traballar en banda deseñada.COTRIM, João Paulo – Stuart: A Rua e o Riso. Lisboa: Assírio & Alvim; 2006, p. 18. ISBN 972-37-1113-3 En 1911 foi un dos responsables da revista humorística A Sátira; colaborou na fundación da Sociedade de Humoristas Portugueses, cuxo presidente é Manuel Gustavo Bordalo Pinheiro (fillo de Rafael Bordalo Pinheiro). Participou nas dúas exposicións organizadas por ese colectivo en 1912 e 1913, xunto a Cristiano Cruz, Jorge Barradas, Emmerico Nunes e Almada Negreiros, entre outros.FRANÇA, José Augusto – A arte em Portugal no século XX. Lisboa: Livraria Bertrand, 1991, p. 33

En 1912 e 1913 pasou uns meses en París, sobrevivindo precariamente; traballa como ilustrador para o xornal Gil Blas e ve obras de Corot, Seurat e Daumier. Casou con Fausta Moreira, vendedora de peixe, pouco despois de regresar a Lisboa; un ano despois naceu o seu único fillo, Raúl Carvalhais.COTRIM, João Paulo – Stuart: A Rua e o Riso. Lisboa: Assírio & Alvim, 2006, p. 23

Aínda que republicano (e máis tarde, antifascista), a súa crítica centraríase "nos que o merecen" e, en 1914, colabora no xornal monárquico satírico Papagaio Real (1914), entón baixo a dirección artística de Almada Negreiros. Comezou a súa pioneira banda deseñada, titulada inicialmente Quim e Manecas (1915-1953), a serie máis longa da banda deseñada portuguesa, con máis de 500 episodios; Estes dous personaxes deron lugar á primeira película cómica portuguesa (1916), desaparecida desde entón, na que o propio Stuart interpreta o papel do pai de Manecas.BOLÉO, João Paiva; PINHEIRO, Carlos Bandeiras – Stuart Carvalhais: aventuras de Manecas e João Manuel. Lisboa: Contador-Mor, Bedeteca de Lisboa, 1996, p. 8 COTRIM, João Paulo – Stuart: A Rua e o Riso. Lisboa: Assírio & Alvim, 2006, p. 22, 23

A década de 1920 son os anos máis exitosos de Stuart. Dirixe ABC a Rir, publica traballos na revista Ilustração (a cuxa fundación está vinculado), en Diário de Lisboa, Diário de Notícias, A Corja, O Espectro (DC Comics), A Choldra (1926), O Sempre Fixe, ABC-zinho... Son moitos os encargos e a súa actividade gráfica está diversificada, incluíndo postais ilustradas, varios traballos para o Bristol Club e a editorial musical Sasseti; gaña dous premios en certames internacionais. Participa cun cadro na decoración do café A Brasileira, no Chiado (1925). FRANÇA, José Augusto – A arte em Portugal no século XX. Lisboa: Livraria Bertrand, 1991, p. 110

Aínda no ámbito da prensa, a súa colaboración artística pódese atopar en varios xornais e revistas, especialmente na Gazeta dos Caminhos de Ferro de Portugal e Hespanha (1888-1898) e na súa continuación, a Gazeta dos Caminhos de Ferro (1899-1971), nas revistas Illustração Portugueza iniciadas en 1903, O Zé (1910-1919), O Século Cómico (1913-1921), Contemporânea (1915- 1926), Renovação (1925-1926) O Riso davictoria comezou en 1919, O domingo ilustrado (1925-1927), no semanario Repórter X (1930-1935) e na edición do Diário de Lisboa (1933).

En 1932 realiza a súa única exposición individual na Casa da Imprensa; en 1948 foi galardoado co premio Domingos Sequeira na exposición do SNI.

Traballa para o teatro como escenógrafo e vestiario; proba a súa man no cine (O Condenado, con Mário Huguin), traballando como actor, decorador, escenógrafo e deseñador gráfico.

Ao longo da súa vida Stuart produciu miles de debuxos e ilustracións nunha actividade constante onde é difícil illar expresións ou estilos marcados no tempo; "O dominio dos trazos de Stuart, que lle permite variar os rexistros, amosa sobre todo o manifesto desexo de liberdade creativa, alimentado por un enorme apetito experimental". Até a súa vida persoal, ensombrecida polo alcoholismo e a inestabilidade financeira, obrigouno a experimentar con materiais inesperados e pouco ortodoxos, desde soportes usados (papel de envolver, tapas de caixas), a pinturas e materiais de marcado improvisados (café, viño, paus de fósforos queimados). "Profundo coñecedor do 'basfond ' lisboeta, marca un rexistro da capital que se cruza coa súa propia, servindo con resultados sorprendentes no uso da mancha [...] e das texturas, na definición ou languidez da liña, na ritmos do trazo". Así, enxeñoso e elegante na ilustración, esencial na caracterización fisionómica, en cada personaxe, en cada situación representada, Stuart revela con eficacia os conceptos que se lle asocian. Usará estes instrumentos para falar, sobre todo, dunha Lisboa contraditoria, "viva, enteira, elegante ás veces, amarga outras".

Casa de Stuart Carvalhais dereita|miniatura| Casa de Stuart Carvalhais en Queluz Stuart Carvalhais vivía en Queluz na rúa Conde de Almeida Araújo. Unha das escolas da cidade leva o seu nome: Escola Secundária Stuart Carvalhais.

Aínda que forma parte do patrimonio histórico da cidade, a súa vivenda foi derrubada polos novos propietarios en outubro de 2009, tras ser vendida en poxa pública onde o concello non exerceu o seu dereito de preferencia.

Notas

Véxase tamén

Outros artigos Banda deseñada Historia da banda deseñada

Ligazóns externas

Vínculos de Stuart Carvalhais coa cidade de Queluz Centro de Arte Moderna - Fundación Calouste Gulbenkian Pintura de Stuart Carvalhais Quim e Manecas Stuart Carvalhais, conxunto de imaxes en Flickr Perfil de Stuart Carvalhais en TIPOGRAFICO

Categoría:Ilustradores de Portugal Categoría:Nados en Vila Real Categoría:Finados en 1961 Categoría:Nados en 1887