Aladdín o Aladdin ye una película animada producida por Walt Disney Feature Animation y distribuyida por Walt Disney Pictures. Ye la trentena primer cinta na serie Walt Disney Animated Classics y realizóse nun periodu conocíu como'l Renacimientu de Disney. La película montar so la direición y producción de John Musker y Ron Clements, los guiones de Musker, Clements, Ted Elliot y Terry Rossio, y con Alan Menken como responsable de la banda sonora. Amás, cuenta con un ampliu repartu coral nel que participaron principalmente Scott Weinger, Robin Williams, Jonathan Freeman y Linda Larkin. L'argumentu de Aladdín ta inspiráu nel cuentu árabe Aladino, de la coleición Les mil y una nueches, y na película The Thief of Bagdad (1940). Cunta la hestoria d'Aladdín, un Neños de la cai nueva de la cai qu'un día atopa una llámpara máxica con un xeniu nel so interior. Esti postreru ye capaz de concede-y tres deseo, unu de los cualos ye usáu pol protagonista p'amarutase como un príncipe adineráu con tal d'impresionar a la princesa Jasmín, de quien se namora.
El desarrollu del filme remontar a 1988, cuando'l compositor Howard Ashman tuvo la idea de convertir Aladino nun musical pa Disney. Magar compunxo dellos cantares con Alan Menken y redactó un tratamientu nun foi sinón hasta 1991, cuando la guionista Linda Woolverton fixo cambeos a la esquisa de Ashman tomando dellos elementos de The Thief of Bagdad, que la producción dio empiezu. Otros cambeos na trama fueron realizaos finalmente por Elliot y Rossio. El diseñu de los personaxes tuvo basáu na obra del caricaturista Al Hirschfeld, carauterizada pola so semeyanza coles miniatures perses y la caligrafía árabe, y el de los escenarios ta inspiráu na llocalidá iranina d'Isfahán, pintures de la dómina victoriana y ensayos fotográficos sobre la cultura del Mediu Oriente. Pa l'animación de delles escenes utilizó'l programa computarizado CAPS.
La cinta foi llanzada'l 25 de payares de 1992. Llogró reaición positiva per parte de les crítiques, que la emponderó principalmente pola so música, efeutos visuales y l'actuación de Williams como'l Xeniu. La so recaldación xubió hasta unos 504 millones USD, lo cual convertir na película con mayores ingresos de 1992, y la más esitosa de Disney hasta esi momentu al superar les recaldaciones de Beauty and the Beast (1991). Aladdín ganó dellos premios incluyendo un par de premiu Óscar y dos Globos d'Oru gracies a la so banda sonora, ente otros. Cabo señalar que'l cantar «A Whole New World» llogró un Grammy como cantar del añu y foi la primer balada de Disney en xubir al visu del llistáu Billboard Hot 100. D'esta película derivaron dellos trabayos como una adautación al teatru, un espectáculu de Disney on Ice, los filmes The Return of Jafar (1994) y Aladdín y el rei de los lladrones (1996), una serie de televisión y diversos videoxuegos.
Argumentu
Sinopsis El filme empieza col intentu de Jafar, Gran Visir del Sultán de la ficticia ciudá de Agrabah, d'aportar a la Cueva de les Maravíes, yá que nel so interior hai una lámpara d'aceite que contién un xeniu. Sicasí, esti y el so loru Iago precisen d'Aladdín pa poder entrar na cueva. Al par d'esta situación, Jasmín, fía del Sultán, fuxe del palaciu por cuenta de que discrepa cola so obligación de casase. Ye ellí onde s'atopa col neñu de la cai neñu caleyeru, Aladdín, y el so monu Abu, pero dambos son prindaos pol visir.
Sicasí, Jafar decide lliberar porque los precisa pa entrar na Cueva de les Maravíes. Cuando lleguen ellí, atopar con una alfombra máxica y darréu afayen la llámpara, hasta que la cueva empieza a colapsar tres l'intentu de Abu de robar una xoya. Nesi momentu, Jafar intenta coyer el candil, pero'l monu acaba robándo-yla. Ye asina qu'Aladdín, Abu y l'alfombra nun consiguen escapar, cuando'l protagonista inconscientemente estrega la llámpara y apaez el Xeniu, que ta dispuestu a concede-y tres deseo, anque consigue engañar por que los saque del llugar ensin gastar nengunu. En saliendo, promételu qu'unu va ser pa lliberar, pero mentanto pide que-y convierta nun príncipe pa intentar que Jasmín afitar nél.
Tres l'intentu de Jafar d'engañar al Sultán por que se case él mesmu cola princesa coles mires de mata-yos a los dos, apaez un desfile protagonizáu por Aladdín — sol nome de Príncipe Ali Ababwa — pa intentar averase a Jasmín, pero esta refugar. Ye más, dempués dase cuenta de que ye'l mozu que s'atopó nes árees comerciales de Agrabah, anque-y miente al dicir que ye una forma de safase de la so vida del palaciu. En despidiéndose, Jafar ordena encadenar a Aladdín y dempués fundilo na agua, momentu nel que'l Xeniu rescatar como segundu deséu. Amás, el Sultán nóma-y socesor en viendo la so valentía, daqué que decide tener en cuenta una vegada que llibere al Xeniu.
Tres ello, Iago roba la llámpara y se la entrega a Jafar, que'l so primer y segundu deséu son los de convertise en Sultán y en bruxu, respeutivamente, pa unviar al protagonista bien lloñe. Sicasí, consigue tornar gracies a l'alfombra máxica. Nun intentu d'ayudar, Jasmín intenta distrayer al agora líder por qu'Aladdín róbe-y la llámpara, pero da cuenta d'ello. Ye ende cuando esti engañar por que tresformar en xeniu y, arriendes d'ello, introdúzase nuna llámpara, una y bones estes criatures nun son llibres. Finalmente, como últimu deséu llibera al Xeniu y contrái matrimoniu con Jasmín, a pesar de que les lleis diben contra esa situación.
Temátiques
Magar la desigualdá y discriminación a los probes en Agrabah, Aladdín ye un mozu despreocupado que se les ingenia a diariu pa llograr alimentu y ser feliz. Sicasí, la so perceición camuda cuando conoz a la princesa Jasmín nel mercáu y namórase d'ella. Al sentir qu'ella habría d'amosase interesada solamente n'otros miembros de la realeza, el primer deséu de Aladdín al Xeniu ye que lo convierta nun príncipe. Esta midida compruébase fallida yá que, ensin saber la so verdadera identidá, Jasmín tarrez la personalidá del denomináu «Príncipe Alí». Nun ye sinón hasta qu'Aladdín confiésa-y la verdá y abandona la so disfraz como príncipe qu'ella-y correspuende y namórense. D'esta forma la trama resalta la importancia de l'autoestima yá que «la imaxe inflúi pero lo verdaderamente importante ye ser siempres tu mesmu» y «Aladdín ye una bona muestra de qu'asonsañar ser quien nun yes solo te va faer fracasar y ser refugáu».
Otru conceutu encetáu na película ye'l valor de la llibertá, pos la mayoría de los personaxes siéntense cautivos y, en mayor o menor grau, nagüen por ser llibres de les sos rutinaries formes de vida. Por casu, la emoción que siente'l Xeniu cuando Aladdín promételu lliberar col so tercer deséu ye comprensible debíu al considerable tiempu qu'esta criatura vivió nel interior de la llámpara. De manera similar, Aladdín prefier adoptar la personalidá d'un príncipe pa impresionar a Jasmín y evitar que lo sigan discriminando pola so probeza; Jafar, que se siente acorviáu pola restricción de la so autoridá frente al Sultán, a quien considera un incompetente; o la mesma Jasmín, que refuga comprometese con cualquier príncipe tan solo pa siguir col llinaxe real del padre. Precisamente esta ye la razón que la lleva a remontase contra les costumes y la estructura social de Agrabah, a diferencia d'otres películes de princeses de Disney nes qu'elles suelen ser la damisela n'espera de ser rescatada. Acordies con Musker: «[Jasmín] tien de siguir lo que'l so corazón díctelu y nun dexar que la so vida vease comprometida por daquién más nin por nenguna figura d'autoridá. Ella ten de ser quien decida a quién casar». El valor de l'amistá ye esploráu por aciu el venceyu ente'l Xeniu y Aladdín: «anque Aladdín ye probe y nun tien casa, tien bonos valores más allá de la so apariencia de 'lladrón de mercáu'. La llealtá al so amigu, el Xeniu, a la fin revela qu'esti tien a un verdaderu amigu en Aladdín, [y esti] cumple la so promesa de lliberar al Xeniu entá cuando eso signifique qu'él pierda a la moza de la cual ta namoráu».
Pa la película, Clements refugó'l conceutu orixinal del cuentu árabe una y bones «[Les mil y una nueches espón que] tener tou lo que deseyes sería lo más grandioso qu'hai nel mundu, y ye malu cuando te arrampúñenlo polo que tienes de recuperalo por que tou vuelva tar bien. Nun queríamos qu'esi fuera'l mensaxe de la película». Sicasí, incorporóse la temática de «cumplir deseos» a manera d'alternativa por que'l protagonista cumpla los sos pruyimientos, anque depués estos atráigan-y otra clase de problemes.
Repartu principal El rodaxe de la película y la grabación de voces realizar nun periodu de trés años. Jonathan Freeman foi'l primer actor escoyíu pol estudiu pa integrar el repartu de la película. La grabación de los sos diálogos como Jafar estender mientres un añu y nueve meses, mientres los cualos volvió grabar ciertes llinies al ser escoyíos Weinger y Linda Larkin —quien representa a Jasmín— namás que «Jafar sintiérase como una verdadera amenaza pa Aladdín y Jasmín» respeutivamente. Orixinalmente, el personaxe se visionó con un calter enfadosu, pero los direutores decidieron qu'un villanu con apariencia calma daría más mieu. Arriendes d'ello, l'animador Andreas Dexa trató d'añader dalgunos de les traces faciales de Freeman. De la mesma, escoyer a Douglas Seale pa da-y voz al Sultán, que cuntó con inspiraciones del Magu de Oz, como la traza d'una figura d'autoridá incompetente.
Scott Weinger foi escoyíu como Aladdín n'unviando una grabación casera na qu'improvisó un diálogu xunto cola so madre, quien interpretó de la mesma al Xeniu. De forma similar, Disney contautó a Larkin pa la interpretación de la princesa Jasmín nueve meses dempués de la so audición. Pa grabar les sos llinies, Musker y Clements pidiéron-y a l'actriz qu'afixera la so voz a la intensidá aguda que teníen en mente pal personaxe. Al igual qu'asocediera con Robin Williams —l'encargáu de dar voz al Xeniu—, l'estudiu aprobó que Gilbert Gottfried improvisara los sos diálogos como Iago. Amás, los animadores añadiéron-y al personaxe dalgunos traces del so actor de voz como los sos güeyos mediu zarraos y el so dentame constantemente presente. Pa la voz de Abu escoyer a Frank Welker, que basó la so interpretación na resultancia d'una visita que fizo l'equipu de producción al zoo de San Francisco pa estudiar el comportamientu de dellos monos.
Ashman concibió orixinalmente al Xeniu con una personalidá reminiscente de Cab Calloway y Fats Waller. La predilección de Musker y Clements por Williams llevó a la so contratación pa dar voz al Xeniu, magar que Katzenberg suxiriera enantes a John Candy, Steve Martin o Eddie Murphy pa esti papel. Williams aceptó participar nel filme dempués de ver una animación del Xeniu producida por Goldberg con diálogos de los sos rutines de comedia en vivu. Grabó la so actuación de forma simultánea a la filmación de les películes Hook (1991) y Toys (1992). A diferencia d'otres producciones animaes, Disney dexó que l'actor improvisara la mayoría de los sos diálogos en Aladdín. Eric Goldberg, supervisor d'animación del personaxe, escoyó ciertes llinies del comediante, que grabó hasta dieciséis hores de material, y produció les animaciones correspondientes pa empalmarlas colos diálogos de Williams. El comediante tamién interpretó al vendedor ambulante de la escena inicial de la película, que tamién foi improvisada pol actor.