Universala Vortaro (UV) (Diccionariu Universal n'esperantu) ye un diccionariu y una de les partes del «Fundamento de Esperanto». Consiste principalmente en raigaños estrayíos d'otres llingües como'l inglés, alemán, francés, polacu y rusu.
Entamu y estatus El Universala Vortaro foi publicáu per primer vegada por Zamenhof en 1894 en Varsovia. D'alcuerdu a les propuestes de Zamenhof y los participantes del primer Congresu Universal d'Esperantu realizáu en Boulogne-sur-Mer en 1905, foi aceptáu como parte del fundamentu na Declaración de Boulogne. De cuenta que lu convirtieron en "Intocable" (§ 4.3 de la Declaración: "Pa tolos falantes d'esperantu ye obligatoriu'l «Fundamento de Esperanto», que naide tien el derechu de camudar.").
Conteníos Contién les 900 pallabres qu'apaecen en Unua Libro (1887), a les que s'amestaron 1740 nuevos raigaños de pallabres, artículos y traducciones n'Esperantu. Mientres se publicaba'l trabayu, tola gramática rematóse ya iguóse por que s'afixera al papel de caúna de les pallabres. De siguío un pequeñu estractu de Universala Vortaro:
Problemes d'interpretación La estructura de Universala Vortaro ta basada en seis llistes de llingües (Esperantu y 5 llingües naturales), lo que causó diverses teoríes y en delles ocasiones tamién problemes práuticos. Cómo interpretar xustamente'l significáu de "Vortoj" (pallabres) como "Radikoj" (raigaños). Estos exemplos y otros apenes se sistematizaron hasta güei.
¿Cómo interpretar incongruencies de significáu nes llingües? Non toles pallabres tienen el mesmu significáu en distintos idiomes. Por casu, el raigañu ofend: "offenser | offend | beleidigen | обижать | obraźać, krzywdzić". N'alemán podría interpretase como ofender a una persona. Sicasí, en francés interpretaríase como ofender/tresgredir una llei. En Plena Vortaro, escritu en 1930, rexistra'l significáu como ofender la llei, y Plena Ilustrita Vortaro, de 1970, rexístralu como ofender a una persona.
Referencies
Enllaces esternos na páxina de l'Akademio de Esperanto.
Ver tamién Fonoloxía del esperantu ĥ Ĵ ŭ
Categoría:Esperantu Categoría:Lliteratura n'esperantu Categoría:Diccionarios d'esperantu