El misquito ye una llingua misumalpa falada pol pueblu misquito nel norte de Nicaragua, particularmente na Rexón Autónoma de la Mariña Caribe Norte y nel este d'Hondures, nel departamentu de Gracias a Dios.
Con más de 180.000 falantes, miskito ye la llingua misumalpa más falada de Nicaragua y Hondures. La familia de llingües misumalpas ta compuesta del miskito, sumu, y matagalpa. Anque dellos aspeutos del árbol internu de la familia llingüística misumalpa son desconocíos, lo que si queda claro ye que'l miskito estrémase claramente del sumu y matagalpa, que paecen compartir un nodo común más baxu, y que nel pasáu miskito foi fuertemente influyíu por otres llingües misumalpas. Créese qu'antes del ascensu del miskito, yera'l sumu que foi dominante na zona. Na actualidá, la rellación invirtióse: munchos de los antiguos oradores sumu pasaron a falar miskito, que de la mesma influyó los distintos dialeutos del sumu. Dellos d'estos (tawahka, panamahka y tuahka) constitúin la subrama del sumu 'mayangna', ente que la llingua ulwa atopar n'otra subrama. La caña de misumalpa 'matagalpina' inclúi dos idiomes que se son estinguíes: Matagalpa y cacaopera. Nel pasáu cacaopera foi faláu en partes del este d'El Salvador.
Amás de munchos pallabres emprestaos d'otros idiomes misumalpas, el miskito tien un gran númberu de préstamos léxicos del inglés creole. A pesar de que l'español ye l'idioma oficial de Nicaragua y Hondures, la so influencia en miskito ye muncho más recién y polo tanto más superficial.
Gramática del misquito
Pronomes personales Los pronomes personales en Miskito son los siguientes: Yo=yang Tu=man El/Ella= witin Nós (esclusivu)=yang nani Nós (inclusivu)= yawan Ellos= witin nani Como puede notase el plural de los pronomes facer al añader el pluralizador "nani" a los pronomes "yang", "man" y "witin". Quedando de la siguiente manera: Yang nani, Man nani y Witin nani.
Verbos La mayoría de los verbos Miskitos terminen en "aia", que ye la terminación del verbu "kaia". Asina "caminar" ye "plapaia"; "oyer" ye "walaia" y "andar" ye "taukaia".
Conxugación de verbos. Los verbos "ser" o "tar". En miskito solo ye un verbu: "kaia"
El verbu "kaia" colos pronomes personales. Yo soi= Yang sna Tu yes= Man sma Él ye= Witin sa Nós somos/o tamos (esclusivu)= Yang nani sna Nós somos/o tamos (inclusivu)= Yawan sa Ellos son= Witin nani sa
El verbu "ver". Presente "Kaikaia" Yo veo= Yang kaikisna Tu ves= Man kaikisma Él o ella ve = Witin kaikisa Nós vemos (esclusivu)= Yang nani kaikisna Nós vemos (inclusivu)=Yawan kaikisa Ellos ven= Witin nani kaikisa
Pasáu perfectu de "kaikaia". Yo vi= Yang kaikri Tu visti= Man kaikram Él o ella vio= Witin kaikan Nós (esclusivu)= Yang nani kaikri Nós (inclusivu)=Yawan kaikan Ellos vieron= Witin nani kaikan
Futuru perfectu de "kaikaia" Yo voi ver= Yang kaikamna Tu vas ver= Man kaikma Él o ella va ver = Witin kaikbia Nós (esclusivu)= Yang nani kaikamna Nós (inclusivu)= Yawan kaikbia Ellos van ver= Witin nani kaikbia
Vocabulariu Apahkaia= guardar, pupu Antin= cazar, andar de caza Ahtak=palma, árbol col que se constrúin techos típicos miskito Aihni= rápido, rápidu, de momentu Alwani= rayu Anansi=pan Anira= aú Amaia=quemar, insolarse Angkaia= quemar, prender fueu Aidrubaia=axuntase, rexuntase Apaia=poner güevos, faltar Aisi kaikaia= lleer, Alaih= onomatopeya de dolor
B. Baikaia= partir, raxar, faer en dos Batakaia= baltar, botar d'un golpe con un oxetu Baibil=Biblia Bang=forma del verbu ser o tar en plural Bang bang= coneyu, llebre Butsung=esguil Batil= botellaj Bisiura= apocayá, nun hai muncho Bisi=fai ratito, apocayá tiempu Babilun=Babilonia
Quixi Daikaia= arrincar Dakaia= collechar Duhindaia= duende Dukya= que pertenez a... la cosa de... o la cosa Dabaia=zucar, saborguiar Yul: perru Mini: gatu Bus: quitate Mai walalexna: gústame
Ver tamién Llingües misumalpas Llingua ulwa Llingua matagalpa Llingua sumu Llingua cacaopera Hondures prehispánica Llingües d'Hondures
Referencies
Referencies
Enllaces esternos
Llingua miskito en Proel.org Reporte en Ethnologue
Categoría:Misquito Miskito Miskito Miskito Categoría:Etnies d'Hondures Categoría:Patrimoniu Cultural Inmaterial de la Humanidá n'Hondures