La Cohors II Ulpia Galatarum fue una unidad auxilia de infantería del ejército del Imperio romano del tipo cohors quinquagenaria peditata, cuya existencia está atestiguada a lo largo del en las provincias orientales del Imperio, conocida, hasta el momento, exclusivamente por Diplomata militaris.
Reclutamiento y primeras operaciones bajo Trajano
Esta cohorte fue reclutada por orden de Trajano en el año 111/112El primer diploma que atestiguan la existencia de la unidad (RMD III, 160 = AE 2005, 1535) es del año 136/137, lo que indica que fue reclutada en 111/112. Cfr. Infra de entre la población no ciudadana de la provincia romana de Galatia. Esta provincia, altamente romanizada, había sido anteriormente una buena fuente de soldados para el ejército imperial, que, incluso, había conseguido una legión completa por regularización del una unidad entrenada como tal en el reino satélite de Galacia, la Legio XXII Deiotariana. Sin embargo, no se habían reclutado unidades auxiliares de esta provincia hasta Trajano, emperador que lo hizo junto con la Cohors I Ulpia Galatarum.
La cohorte fue reclutada para reforzar el ejército que Trajano estaba reuniendo para invadir el Imperio Parto durante la expeditio Parthica de 114 a 117, campaña en la que la unidad participó.
Adriano y el resto de los antoninos miniaturadeimagen|izquierda|280 px|Diploma CIL XVI 87 = AE 1897, 106 = AE 1897, 145 = AE 1898, 3, procedente de Nazaret (Israel), depositado en el Museo del Louvre, en el que aparece el licenciamiento del veterano de la Cohors II Ulpia Galatarum Gayo, hijo de Lucio, con la unidad a las órdenes del prefecto Cayo Flavio Amatiano. Terminada la guerra pártica de Trajano con la muerte del emperador, por orden de su sucesor Adriano, la unidad permaneció de guarnición en algún lugar del oriente romano, posiblemente en la provincia Syria. En 132 al producirse la Rebelión de Bar Kojba, la unidad fue integrada en el ejército encargado de aplastar esta rebelión, dirigido por el propio Adriano.
Finalizada la guerra con la total victoria romana, la unidad fue asignada a la nueva provincia de Syria Palaestina, como atestigua un Diploma militaris fechado a finales del imperio de Adriano, en 136/137, RMD III, 160 = AE 2005, 1535, Kalin Oren (Turquía): [Imp(erator) Caes(ar) divi Traiani P]arthici f(ilius) divi / [Nervae nepos Traianus H]adrianus Aug(ustus) / [pontif(ex) max(imus) tribunic(ia) pot(estate) ---] imp(erator) II co(n)s(ul) III p(ater) p(atriae) / [equitibus et peditibus qui mil(itaverunt) in al]is III et [c]oh(ortibus) XII q(uae) / [appellantur Gal(lorum) et Thr(acum) con(stantium) et An]t(iana) Gal(lorum) et Thr(acum) et VII / [Phr(ygum) et I Thr(acum) oo(milliaria) et Sebastena] oo(milliaria) et I Mont(anorum) et [I] / [Dam(ascenorum) et I Fl(avia) c(ivium) R(omanorum) et I et II Ulp (iae) Gal]a(tarum) et III e[t IIII Br(acaraugustanorum) et IIII et VI Pet(raeorum) et sunt in Syria Palaestina sub // quorum nomina subscripta sunt---p]ostea duxis[sent dumtaxat singuli singulas] / a(nte) d(iem) [---] / L(ucio) Aquilio Veientone [--- co(n)s(ulibus)] / coh(ortis) I Damas(cenorum) [cui praeest] / C(aius) Iulius Cle[mens(?)] / ex pedite / Papae Cilli [f(ilio) ---] / et Gellio f(ilio) eius / et Paulo f(ilio) eius / descript(um) et recog[nit(um) ex tab(ula) aen(ea)] / quae fixa est R[omae in muro post] / templ(um) divi [Aug(usti) ad Minervam] provincia a la que estuvo asignada durante toda su historia.
Un Diploma militaris de 22 de noviembre de 139, CIL XVI 87 = AE 1897, 106 = AE 1897, 145 = AE 1898, 3, Nazaret (Israel): Imp(erator) Caes(ar) div(i) Hadr(iani) f(ilius) divi Trai(ani) Parth(ici) / nep(os) T(itus) Ael(ius) Hadr(ianus) Antonin(us) Aug(ustus) Pius / pon(tifex) max(imus) tri(bunicia) pot(estate) II co(n)s(ul) II des(ignatus) III p(ater) p(atriae) / eq(uitibus) et ped(itibus) q(ui) mil(itaverunt) in al(is) III et coh(ortibus) XII q(uae) ap(pellantur) / Gal(lorum) et Ant(iana) et VII Phr(ygum) et I Thr(acum) et I Seb(astena) et I / Dam(ascenorum) et I Mon(tanorum) et I Fl(avia) c(ivium) R(omanorum) et I et II Gal(atarum) et / III et IIII Br(acaraugustanorum) et IIII et VI Pet(raeorum) et V Gem(ella) c(ivium) R(omanorum) / et sunt in Syria Palaest(ina) sub Calp(urnio) / Atilian(o) XXV sti(pendiis) eme(ritis) dim(issis) hon(esta) mis(sione) / quor(um) nom(ina) scr(ipta) ips(is) civ(itatem) ded(it) et con(ubium) / cum ux(oribus) q(uas) t(unc) hab(uissent) cum est civ(itas) i(i)s dat(a) / aut si q(ui) cae(libes) ess(ent) cu(m) i(i)s q(uas) pos(tea) dux(issent) dum/tax(at) sin(guli) sin<g=C>(ulas) // a(nte) d(iem) X K(alendas) Dec(embres) / Iustino et Basso co(n)s(ulibus) / coh(ortis) II Ulp(iae) Galatar(um) cui prae(e)st / Q(uintus) Fl(avius) Q(uinti) f(ilius) Pal(atina) Amatianus Capua / ex pedite / Gaio Luci f(ilio) Nicia // Imp(erator) Caesar divi Hadriani f(ilius) divi Traia[ni] / Parth(ici) nepos divi Nervae pronep(os) T(itus) Aeliu[s] / Hadrianus Antoninus Aug(ustus) Pius pont(ifex) / max(imus) trib(unicia) pot(estate) II co(n)s(ul) II desig(natus) III p(ater) p(atriae) / equit(ibus) et pedit(ibus) qui milit(averunt) in alis III et coh(ortibus) XII / quae appell(antur) Gall(orum) et Thr(acum) et Ant(iana) Gall(orum) et VII / Phry(gum) et I Thr(acum) oo(milliaria) et I Seb(astena) oo(milliaria) et I Dam(ascenorum) et I Mont(anorum) / et I Fl(avia) c(ivium) R(omanorum) et I et II Gala(tarum) et III et IIII Brac(araugustanorum) et IIII / et VI Petr(aeorum) et V Gem(ella) c(ivium) R(omanorum) et sunt in Syria Palae/stin(a) sub Calpurn(io) Atiliano quinq(ue) et vi/gint(i) stip(endiis) emer(itis) dimis(sis) honest(a) mission(e) / quorum nomin(a) subscrip(ta) sunt ipsis li/beris posterisq(ue) eoru(m) civitat(em) dedit / et conub(ium) cum uxorib(us) quas tunc habuis(sent) / cum est civitas iis data aut si q(ui) caelibes / essent cum i(i)s quas post(ea) duxiss(ent) dumta/xat singuli singulas a(nte) d(iem) X K(alendas) Dec(embres) / M(arco) Ceccio Iustino C(aio) Iulio Basso co(n)s(ulibus) / coh(ortis) II Ulpiae Galatar(um) cui prae(e)st / Q(uintus) Flavius Q(uinti) f(ilius) Pal(atina) Amatianus Capua / ex pedite / Gaio Lucii f(ilio) Nicia / descript(um) et recogn(itum) ex tabula aerea quae / fixa est Rom(ae) in muro post templ(um) divi / Aug(usti) ad Minervam // Ti(beri) Claudi [---] / P(ubli) Atti [---] / L(uci) Pull(i) Daphni / P(ubli) Atti Festi / T(iti) Flavi Lauri / Ti(beri) Iuli Felicis / C(ai) Iuli Silvani a comienzos del imperio de Antonino Pío, indica que la unidad, que continuaba de guarnición en la provincia Syria Palaestina, estaba dirigida por el Praefectus cohortis Quinto Flavio Amaciano, natural de Capua en la Regio I de Italia, y que el soldado Gayo hijo de Lucio, natural de la ciudad de Nicia en la provincia Bitinia y Ponto, había servido en la unidad durante 25 años desde 114, poco tiempo después de su creación.
miniaturadeimagen|220 px|Sestercio de Antonino Pío conmemorativo de la coronación del rey de Armenia, reino fuente de conflictos permanentes entre el Imperio Romano y el Imperio Parto, en los que estuvo involucrada la"Cohors II Ulpia Galatarum". Bajo el imperio de Antonino Pío, varios Diplomata militaris atestiguan que la unidad seguía de guarnición en algún lugar de la provincia Syria Palestina: Diploma de 15 de diciembre de 142.RMM 29 = AE 2006, 77 = AE 2006, 1853: Imp(erator) Caes(ar) divi Hadrian(i) f(ilius) divi Traiani Parthic(i) / n(epos) divi Nerv(ae) pron(epos) T(itus) Aelius Hadrian(us) An/tonin(us) Aug(ustus) Pius p(ontifex) m(aximus) tr(ibunicia) pot(estate) V co(n)s(ul) III p(ater) p(atriae) / eq(uitibus) et ped(itibus) qu[i militav(erunt) in alis III et] coh(ortibus) XI q(uae) a(ppellantur) Gal(lorum) et Thr(acum) const(antium) et Ant(iana) / [Gall(orum) et T]hr(acum) et V[II Phryg(um) et I S]eb(astenorum oo(milliaria) et I Dam(ascenorum Armeniaca sagittaria) et I Mon(tanorum) / [c(ivium) R(omanorum) et I F]l(avia civium Romanorum) et I e[t II Ulp(ia) Galat(arum) et III] et IV Cal(laecorum!) et IV et VI / [Ulp(ia) Petre(orum) et] V Gem[el(la) c(ivium) R(omanorum) et sunt in S]yr(ia) Pal(aestina) sub [Domitio] / [Se]neca XXV p[lurib(usve) emer(itis) dimis(sis) hon(esta) missio(ne)] / [quor(um) nomin(a) subsc]r(ipta) sun[t civ(itatem) Rom(anam) qui eor(um)] / [non haber(ent) ded(it) et] con(ubium) cum [uxor(ibus)] quas t[unc habuiss(ent) cum est civ(itas)] / i(i)s data aut cum i(i)s quas pos[tea dux(issent) dumtax(at)] / sing(ulis) // a(nte) d(iem) XIIX [K(alendas) Ian(uarias)] / Rufino Quad[rato co(n)s(ulibus)] / alae Ant(ianae) Gal(lorum) et Thr(acum) cui prae(e)st / C(aius) Cornelius Vessonianus Vercel(lae) / ex gregale / Celso Cozzupaei f(ilio) Philipp(opoli)// Imp(erator) Caes(ar) div[i Hadrian(i) f(ilius) divi] Traia/ni Parthic[i n(epos) divi Nerv(ae) pron(epos)] T(itus) Aeli/us Hadrian[us Antonin(us) Aug(ustus) Pi]us pont(ifex) / max(imus) trib(unicia) [pot(estate) V co(n)s(ul)] III p(ater) p(atriae) / equit(ibus) et ped[it(ibus) qui militav(erunt) in al]is III et coh(ortibus) / XI q(uae) appel(lantur) Gall(orum) et Thr(acum) const(antium) et Ant(iana) / Gall(orum) et Thr(acum) et VII Phryg(um) et I Seb(astenorum) oo(milliaria) et I / Dam(ascenorum) Arm(eniaca) sag(ittaria) et I Mon(tanorum) c(ivium) R(omanorum) et [I] Fl(avia) c(ivium) R(omanorum) et / I et II Ul[p(ia) Galat(arum) et III et IV Ca]ll(aecorum) Brac(ar)/aug(ustanorum) et IV [et VI Ulp(ia) Petre(orum) et V G]emel(la) c(ivium) R(omanorum) / et sunt in [Syr(ia) Pal(aestina) sub Domitio Se]neca qui/nis et vi[cenis plurib(usve) e]mer(itis) dimis(sis) / hon(esta) mis[sio(ne) quor(um) nomin(a) subs]cr(ipta) sunt / civ(itatem) Rom(anam) qui eor[um non haber(ent) d]ed(it) et co/nub(ium) cum uxor(ibus) q[uas tunc habuiss(ent) cum] / est civ(itas) i(i)s data aut cu[m i(i)s quas postea] / dux(issent) dumtax(at) sing(ulis) [a(nte) d(iem) XIIX [K(alendas) Ian(uarias)] / L(ucio) Cuspio Rufino L(ucio) Stati[o Quadrato co(n)s(ulibus)] / alae Ant(ianae) Gall(orum) [et Thr(acum) cui prae(e)st] / C(aius) Corne[l]ius Ve[ssonianus Vercel(lae)] / ex grega[le] / Celso Cozzupa[ei f(ilio) Philipp(opoli)] / descript(um) et recogn[it(um) ex tabula aerea] / quae fixa est Rom[ae in muro post] / templ(um) divi Aug(usti) [ad Minervam] // Ti(beri) Claudi Menand[ri] / P(ubli) Atti Seve[ri] / L(uci) Pulli Daphni / P(ubli) Atti Festi / M(arci) Sentili Iasi / Ti(beri) Iuli F[elicis] / C(ai) Iuli [Silvani]
Diplomas de 7 de marzo de 160.Se conservan 5 ejemplares de esta fecha: