Un elemento regulador en cis ou elemento cis regulador (do inglés cis-regulatory element, CRE) ou tamén elemento cis é unha rexión do ADN ou do ARN que regula a expresión de xenes situados na mesma molécula de ADN (normalmente refírese a un cromosoma). Estes elementos dise que teñen unha actuación en cis ou que actúan en cis (cis-acting). A palabra cis vén do latín e significa "no mesmo lado que". Un elemento cis pode estar localizado augas arriba da secuencia codificante do xene que controla (nunha rexión promotora ou mesmo aínda máis augas arriba en amplificadores), ou augas abaixo da secuencia codificante do xene, ou no propio xene (por exemplo nun intrón ou na rexión UTR), ou no ARNm.
Elementos cis e trans Un exemplo de secuencia reguladora que actúa en cis é o operador do operón lac. A esta secuencia de ADN únese o represor lac, o cal impide a transcrición dos xenes adxacentes na mesma molécula de ADN. O operador lac considérase que actúa en cis na regulación dos xenes próximos. O propio operador non codifica unha proteína ou ARN, senón que só é un sitio de unión de moléculas.
Algúns xenes exprésanse coordenadamente durante un mesmo momento do desenvolvemento porque teñen módulos de secuencia comúns, que son elementos de resposta que actúan en cis.
Polo contrario, un elemento regulador en trans ou elemento trans regulador é un xene que produce un factor difusible, normalmente unha proteína, que pode modificar a expresión de xenes afastados do xene do que foi transcrito (ás veces se lle chama elemento regulador en trans á propia proteína ou factor). Ese factor que actúa en trans pode ser, por exemplo, un factor de transcrición que regula un xene no cromosoma 6 pero que se transcribiu a partir dun xene situado no cromosoma 11. O termo ten a palabra latina trans, que significa "ao outro lado de". Son factores deste tipo os factores de transcrición xerais, os factores de transcrición específicos de tecidos ou as proteínas de unión ao ADN reguladoras. Tamén poden selo certos ARN pequenos reguladores.
Hai, pois, elementos cis reguladores e trans reguladores. Os elementos en cis non codifican proteínas ou ARN (son sitios de unión); os elementos en trans codifican proteínas e/ou moléculas de ARN e actúan indirectamente a través delas. Os elementos cis reguladores con frecuencia son sitios de unión para un ou máis factores que actúan en trans.
En resumo, os elementos reguladores en cis están presentes na mesma molécula de ADN que o xene ao cal regulan, mentres que os elementos reguladores en trans poden regular xenes moi afastados do xene do cal se transcribiron.
Exemplos de elementos reguladores en cis no ARN
+ Elementos de ARN Tipo Abreviatura Función Distribución Ref. Elemento de cambio de marco Regula o uso de marcos alternativos nun ARNm Arqueas, bacterias, eucariotas, virus de ARN Elemento de resposta ao ferro IRE Regula a expresión de xenes asociados co metabolismo do ferro Eucariotas Péptido líder Regula a transcrición de xenes asociados ou operóns Bacterias Sitio interno de entrada ao ribosoma IRES Inicia a tradución no medio dun ARNm virus de ARN, eucariotas Secuencia de inserción de pirrolisina PYLIS Dirixe a tradución como pirrolisina dun codón inmediatamente adxacente UAG (que normalmente é un codón de parada) Arqueas Riboswitch Regulación xénica Bacterias, eucariotas Secuencia de inserción da selenocisteína SECIS Dirixe a tradución como selenocisteína do codón UGA (normamente un codón de parada) Metazoos
Notas
Véxase tamén Bibliografía
Outros artigos ADN Caixa TATA Caixa de Pribnow Operador (bioloxía) ARN Poliadenilación Elemento rico en AU Outros Regulación da expresión xénica Operón Promotor Factor que actúa en trans
Categoría:Xenética molecular Categoría:ADN non codificante