Manuel Castells Oliván, nado en Hellín, Albacete, o 9 de febreiro de 1942, é un sociólogo e profesor universitario español, especializado na sociedade da información, a comunicación e a globalización.
É catedrático de Socioloxía da Universitat Oberta de Catalunya (UOC), en Barcelona. É membro da Real Academia de Ciencias Económicas e Financeiras, da Academia Británica, da Academia de Ciencias Políticas e Sociais dos Estados Unidos, da Academia Mexicana de Ciencias e da Academia Europea. Segundo o Social Sciences Citation Index 2000-2014, Manuel Castells é o cuarto académico máis citado no ámbito das ciencias sociais no mundo e o estudoso en comunicación máis citado no mundo.</ref>
Recibiu o premio Holberg en 2012 por "formar a nosa comprensión da dinámica política das economías urbanas e globais na sociedade en rede". En 2013 foi galardoado co Premio Balzan de Socioloxía polo "seu pensamento amplo e imaxinativo a través das implicacións dos grandes cambios tecnolóxicos do noso tempo".
En xaneiro de 2020, foi nomeado Ministro de Universidades polo presidente de goberno español, Pedro Sánchez, e o 16 de decembro de 2021 comunicou a súa decisión de abandona-lo goberno e foi cesado o día 20.
Traxectoria
Primeiros anos Naceu en Hellín onde os seus pais eran funcionarios de Facenda. A residencia da familia na Mancha foi de curta duración, xa que estaba relacionada co traballo dos pais de Castells. De feito, debido á mobilidade da carreira do seu pai como inspector de Facenda, a infancia de Castells tamén foi móbil. Criouse nas cidades de Madrid, Cartaxena e Valencia.Castells & Ince (2003), pp. 7-8
A política foi unha parte importante da súa vida dende moi cedo:
O compromiso de Castells foi evidente na súa temperá oposición ao réxime de Franco. O seu pai formara membro da Falanxe, mais rematou por abandonala por non estar satisfeito co goberno franquista.Castells & Ince (2003), pp. 7-8
Formación inicial e activismo En 1958, rematou o bacharelato en Barcelona con dezaseis anos, dous anos antes do normal. A seguir, comezou na Universidade de Barcelona, Dereito e Económicas.Castells & Ince (2003), pp. 8-9
Máis aló destas materias, Castells tamén se interesou pola literatura e o teatro. Porén, o opresivo goberno franquista reprimiu a autoexpresión dos estudantes ao censurar e as funcións teatrais e pecháronse as revistas dos estudantes. Isto motivou a Castells a unirse ao movemento antifranquista en 1960 aos 18 anos. Foi un dos poucos estudantes que se dedicaron a este tipo de activismo, en gran parte porque era altamente ilegal e perigoso. Castells sumouse a un grupo de oposición de ideoloxías diversas chamado Fronte Obreira de Cataluña. A partir de aí, uniu a súa educación formal con abundantes lecturas para complementar o seu activismo. Entre moitos outros temas, Castells explorou o marxismo e o anarquismo. En maio de 1962, o activismo de Castells levouno a participar nunha folga cuxo obxectivo era protestar o goberno franquista e solidarizarse cos mineiros de Asturias. Como consecuencia, moitos dos seus compañeiros foron arrestados pero el conseguiu escapar a Francia, pero non puido contar co apoio social que tiña en España e non rematou a carreira na Universidade de Barcelona. Trala fuxida, un compañeiro de resistencia axudouno a consegui-lo estatuto de refuxiado político e marchou a París.Castells & Ince (2003), pp. 8-10
Exiliado, en París, estudou socioloxía con Alain Touraine, licenciouse con 20 anos (en 1964) e conseguiu o doutoramento en 1967, na Sorbona. Con vinte e catro anos, Castells converteuse no profesor máis novo da Universidade de París, e impartiu clases en varias universidades parisienses de 1967 a 1979. En primeiro lugar, ensinou na Universidade París X de Nanterre (onde deu clases a Daniel Cohn-Bendit). Foi despedido deste cargo como resultado das protestas estudantís de maio de 1968. Despois ensinou na École des Hautes Études en Sciences Sociales de 1970 a 1979. A seguir, trasladouse aos Estados Unidos, onde se centrou no desenvolvemento das tecnoloxías da información e o seu impacto social.
Traxectoria profesional En 1979 a 2003, a Universidade de California, Berkeley, nomeouno profesor de socioloxía e profesor de planificación urbana e rexional. En 2001 a 2012, foi profesor investigador na UOC-Universitat Oberta de Catalunya (Universidade Oberta de Catalunya), Barcelona. Despois, en 2003, uniuse á Annenberg School for Communication da Universidade do Sur de California (USC), como profesor de Comunicación e tivo a primeira Cátedra de Comunicación e Tecnoloxía dotada por Wallis Annenberg. É membro fundador do Centro de Diplomacia Pública da USC (Universidade do Sur de California), e membro sénior do Consello Consultivo de Facultade do centro diplomático e membro da Rede de Investigación de Annenberg sobre Comunicación Internacional. De 1988 a 1993, mentres exercía na facultade de Berkeley, foi profesor e directordo Instituto de Socioloxía das Novas Tecnoloxías da Universidade Autónoma de Madrid. Profesor emérito de Socioloxía e Planificación Urbana e Rexional na Universidade de California en Berkeley, onde ensinou durante 24 anos; bolseiro do St. John’s College da Universidade de Cambridge e titular da cátedra Network Society no Collège d'Études Mondiales, en París.
Castells dividiu a súa residencia entre España e os Estados Unidos Desde 2008, é membro da xunta de goberno do Instituto Europeo de Innovación e Tecnoloxía. É ministro de Universidades en España desde xaneiro de 2020 ata decembro de 2021. Tamén foi coordinador do Proxecto Internet Cataluña (2001 a 2007).
Foi profesor visitante en numerosas universidades de todo o mundo e profesor visitante en centos de institucións académicas e profesionais de 45 países. Entre eles no Instituto Tecnolóxico de Massachusetts (2004-2009), na Universidade de Oxford (2007-2010), na Universidade de Santa Clar (2008-2010) e na Universidade de Cambridge (2012-2014). Desde 2011 é investigador visitante permanente no Stellenbosch Institute for Advanced Studies en Suráfrica. En 2012, foi nomeado para a cátedra Kluge en Tecnoloxía e Sociedade no Centro John W. Kluge da Biblioteca do Congreso.
En total, ten impartido conferencias en máis de 300 institucións académicas de 46 países.
Recibiu doutores honoris causa en 23 ocasións de universidades de Europa, América do Norte, América Latina e Asia, ademais de varias cátedras honoríficas e medallas universitarias. É membro numerario da Real Academia de Ciencias Económicas e Financeiras, académico da Academia Europea, da Academia Británica, da Academia Mexicana de Ciencias e da Academia Americana de Ciencias Políticas e Sociais. Desde a súa fundación, é presidente do Consello Académico de Next International Business School, escola de negocios con sede en Madrid.En 2015, o Col·legi d'Economistes de Catalunya distinguiuno como colexiado de honra.
Finalmente, foi ministro de Universidades no goberno español de xaneiro do 2020 a decembro do 2021.
Contribucións teóricas O traballo sociolóxico de Manuel Castells sintetiza a literatura de investigación empírica con combinacións de socioloxía urbana, estudos de organización, estudos de Internet, movementos sociais, socioloxía da cultura e economía política. Sobre as orixes da sociedade en rede, el postula que os cambios na forma de rede da empresa son anteriores ás tecnoloxías electrónicas de Internet, xeralmente, asociadas ás formas de organización da rede. Ademais, ideou o termo académico, "O Cuarto Mundo", que denota a(s) subpoboación(s) socialmente excluída(s) da sociedade global; o uso refírese ós modos de vida nómades, pastores e cazadores-recolectores máis aló da norma da sociedade industrial contemporánea.
Na década de 1970, Castells xogou un papel protagonista no desenvolvemento dunha socioloxía urbana marxista. Salientou o papel dos movementos sociais na transformación conflitiva da paisaxe urbana. Introduciu o concepto de “consumo colectivo” (transporte público, vivenda pública, etc...) como marco dun amplo abano de loitas sociais, trasladadas do ámbito económico ao político pola intervención do Estado. Abandonando a rixidez do marxismo, a principios dos anos 80, comezou a centrarse no papel das novas tecnoloxías na reestruturación da economía. En 1989, introduciu o concepto de "espazo de fluxos", os compoñentes materiais e inmateriais das redes globais de información a través das cales a economía se coordinaba cada vez máis, en tempo real, a través das distancias.
Na década dos 90, combinou ambas liñas da súa investigación nun voluminoso estudo, The Information Age: Economy, Society, and Culture, que se publicou como unha triloxía entre 1996 e 1998. En resposta á acollida crítica deste traballo nun gran número de seminarios multitudinarios celebrados nas universidades. En todo o mundo, publicouse unha segunda edición da obra en 2000. Mesmo Simon Marginson, chegou a declarar: "Coido que se houbese un Premio Nobel de socioloxía, no podería haber mellor candidato que Castells".
A análise de Castells desenvólvese ao longo de tres dimensións básicas: produción, poder e experiencia. Con isto subliña que a organización da economía, o Estado e as súas institucións, as formas de sentido da súa vida que as persoas crean a través da acción colectiva, son fontes irredutibles de dinámicas sociais. Deben entenderse nos seus propios termos, así como en relación entre si. Ao aplicar esta análise ao desenvolvemento de Internet, Castells fai fincapé no papel do Estado (militar e académico), dos movementos sociais (piratas informáticos e activistas sociais) e das empresas na configuración das infraestruturas en relación coas súas conflitivas axendas.
The Information Age A obra máis coñecida de Castells é unha triloxía de libros, titulada The Information Age: Economy, Society and Culture (en galego, A era da información: economía, sociedade e cultura). En xeral, comprende tres dimensións sociolóxicas: produción, poder e experiencia, destacando que a organización da economía, do Estado e das súas institucións, e as formas en que as persoas crean sentido ás súas vidas a través da acción colectiva, son fontes irredutibles de dinámicas sociais —que deben entenderse tanto como entidades discretas como interrelacionadas-. A triloxía é o seu resumo: "As nosas sociedades estrutúranse cada vez máis arredor da oposición bipolar da Rede e do Eu"; a "Rede" denota as organizacións en rede que substitúen ás xerarquías integradas verticalmente como a forma dominante de organización social, a Self denota as prácticas que unha persoa utiliza para reafirmar a identidade social e o significado nunha paisaxe cultural en continuo cambio. Noutras palabras, a teoría de Castells sobre a Era da Información explora a disonancia entre a "linguaxe dixital universal" e as identidades individuais, incluso locais. O noso eu físico existe en diferentes lugares e experimenta diferentes culturas, pero a mente emigrou esencialmente ao mundo de Internet e da televisión. Existen nun "espazo global de información instantánea". Castells sostén que a Era da Información pode "desatar o poder da mente", o que aumentaría drasticamente a produtividade dos individuos e levaría a un maior lecer, permitindo que os individuos alcancen "maior profundidade espiritual e máis conciencia ambiental". Tal cambio sería positivo, argumenta, xa que provocaría unha diminución do consumo de recursos. Castells tamén se converteu nun teórico da cultura cibernética establecida coa súa análise do desenvolvemento de Internet facendo fincapé no papel do Estado (militar e académico), dos movementos sociais (piratas informáticas e activistas sociais) e das empresas, na configuración da infraestrutura económica segundo os seus intereses (en conflito).
Globalización