O Imperio Acadio foi o primeiro imperio antigo de Mesopotamia formado a partir das conquistas de Sargón de Acad. Mantivo o seu máximo esplendor no século XXII a. C. (de 2334 a 2192 a. C.) nos que se sucederon cinco monarcas: o propio Sargón, os seus fillos Rimush e Manishutusu, o seu neto Naram-Sin e o fillo deste, Sharkalisharri que gobernaron durante 141 anos.
Os dominios do Imperio Acadio estendéronse a toda a conca do Tigris e Éufrates, Elam, Siria e ―segundo as inscricións― aínda máis aló, ata o Líbano e a costa mediterránea. Segundo as devanditas inscricións chegaríanse a realizar incursións ata Anatolia e o interior dos montes Zagros e o imperio controlaría o comercio do golfo Pérsico cara a « Magan» (posiblemente Omán) e a rexión do val do Indo.
As cidades de Mesopotamia enchéronse de monumentos e ronseis conmemorativas que falaban da grandeza do novo imperio e na escritura produciuse un importante avance da lingua acadia, que se converteu na lingua administrativa do estado.
Historia Antecedentes
A infiltración pacífica dos semitas nas cidades sumerias alcanza agora densidade suficiente para que aqueles obteñan a supremacía política do país. Cabe mesmo atribuír esta supremacía a unha inmigración repentina e masiva:
Desde o 3000 a. C. os semitas fóronse estendendo desde as súas orixes en Arabia cara ao norte, con outros grupos diferentes, como os amorreos. Non hai mostras de que estas migracións se produciran de maneira traumática, senón que parece tratarse máis ben dun proceso gradual. En Mesopotamia os máis importantes foron os acadios, presentes na área do norte da rexión, na que se incluía a cidade de Kish. Nesta cidade sábese que Sargón desempeñou algún posto de responsabilidade. Culturalmente, Sargón era semita xa que se sabe que a súa lingua era o tamén semita acadio.
Cara ao 2340 a. C. Sargón fundou a cidade de Agadé nas proximidades de Kish, posiblemente ao norte. A súa localización aínda non foi determinada polos arqueólogos, aínda que se especula que podería estar cara á confluencia dos ríos Diala e Tigris, nos arredores da actual Bagdad.McEwan, 1980.Wall-Romena, 1990. Os motivos da fundación de Agadé non están claros. É probable que Sargón se rebelase contra o seu señor en Kish e decidise establecer un novo centro de operacións. Tampouco se coñece con seguridade que ocorreu en Kish. Talvez Sargón tomouna antes de lanzarse cara á a conquista das terras do sur ou talvez foi Lugalzagesi de Umma, que formara un imperio local na área do sur.
As conquistas de Sargón
miniatura|Mapa da extensión do Imperio acadio coas conquistas de Sargón e as principais revoltas posteriores. Para a tradición posterior mesopotámica, Sargón e o seu neto, Naram-Sim, converteranse nos modelos arquetípicos de emperador. Sobre o primeiro proxectaranse as virtudes para seguir, convertendoo nun mito; sobre o segundo, o antimodelo do emperador esgotado en sufocar rebelións que perde o beneplácito dos deuses.
Nalgún momento para mediados do século XXIV a. C. (2340 a. C.) Sargón lanzouse á conquista das cidades sumerias do sur. As conquistas anteriores de Lugalzagesi de Umma puideron facilitar o camiño do conquistador acadio, ao atoparse xa vencida a independencia das distintas cidades sumerias. O primeiro dos obxectivos de Sargón foi Uruk, cidade soada polas súas grandes murallas e onde no momento do ataque atopábase Lugalzagesi. Sargón non só conquistou a cidade, senón que fixo prisioneiro ao rei, obrigándolle a camiñar ata o templo de Enlil en Nippur cunha argolla ao pescozo.
Tras isto lanzouse á conquista do resto de cidades sumerias. Tomou Ur, Lagash e Umma, co que xa controlaba tantas terras como fixera Lugalzagesi. Co dominio de toda a Baixa Mesopotamia asegurado, continuou as súas campañas atacando aos elamitas dos montes Zagros, no actual Irán, e realizou incursións na cidade de Mari (na actual Siria) e Ebla, xa a poucos quilómetros do Mediterráneo, chegando, segundo as inscricións, ás montañas dos cedros: isto é, ao actual Líbano, e talvez ata Anatolia.
Sargón converteuse así no primeiro monarca histórico que conseguiu unificar toda a conca da Mesopotamia baixo un mesmo mandato. A pesar de que é probable que esta unidade fose máis teórica que real, a figura de Sargón foi un referente constante para os monarcas que, posteriormente, tratarían de repetir a súa fazaña. De feito, en épocas posteriores coñecéuselle como Sargón o Grande. Pero o seu reinado e o dos seus sucesores non estiveron exentos de problemas xa que pouco antes da súa morte sufriría unha revolta xeral nas cidades conquistadas.
A pesar destas dificultades, durante o reinado do seu neto e sucesor, Naram-Sin (2260 - 2223 a. C.), o imperio alcanzou a súa máxima extensión territorial: nos límites occidentais incorporou as rexións de Alepo (na actual Siria), e a contorna de Trípoli (na costa mediterránea cananea do actual Líbano); nos orientais conquistou Susa e no norte expandiuse por Anatolia. Con todo houbo un pobo ao que Naram-Sin non conseguiu conquistar a pesar de que guerreou contra eles e inflixiulles algunhas derrotas. Eran os gutis, que habitaban os montes Zagros e que atacaban e saqueaban continuamente as terras do val. O novo rei tivo que enfrontarse ademais a numerosas rebelións.
Nalgún momento do seu reinado parece que Naram-Sin foi deificado. O motivo, segundo unha inscrición nunha estatua, foi por petición do seu pobo aos deuses, despois de que o rei gañase nove batallas contra as que se lle rebelaron «desde os catro confíns do mundo». Os deuses concederon e construironlle un templo en Agadé, que ata entón non estaba dedicado a ningún deus.
Tras a morte de Naram-Sin, o seu sucesor e fillo, Šarkališarri (2223 - 2198 a.C.) incrementou a presión sobre o imperio: os elamitas rebelaronse, conquistando varias cidades do sur de Mesopotamia. Posteriormente sufriría invasións por parte dos amorreos, a quen lograría vencer, e dos guti aos que inicialmente tamén reduciría. Con todo o imperio estaba moi desgastado e tras a súa morte as cidades do sur de Mesopotamia independizáronse. Tras isto, os dominios do antigo imperio quedaron reducidos á área circundante da antiga capital, Agadé.
Historia segundo fontes tradicionais
Un mito, o primeiro no tempo, parecido ao doutros antigos caudillos xurdidos do nada, di que un funcionario semítico ao servizo de Urzababa, rei de Kish, forma un partido con xentes da súa estirpe, organiza un exército, depón a Urzababa e levanta unha cidade que dará nome ao seu pobo e ao seu imperio. Acad ou Agadé. O novo dominador dáse a si mesmo un nome de significación política: Sargón (transcrición bíblica do acadio Šarrukenu, ‘rei verdadeiro’).
Outro mito rodea a súa infancia de ninbo portentoso: fillo dun «nómade da montaña» e dunha especie de vestal, vén ao mundo en Azupiranu (a cidade do azafrán?). Na necesidade de desprenderse do neno, a súa nai abandónao nun cesto en augas do río Éufrates. Un palmeiro recólleo; e cría como fillo e ensinalle o seu oficio. Sargón será xardineiro, e así o acredita a lista de Reis. Mais aquí vén de novo un axente sobrenatural, único modo de explicar a súa meteórica ascensión: a deusa Istar, prendada do raparigo, introdúceo na corte de Kish, onde chega a copeiro do rei Urzababa. Un bo día, este ordénalle realizar un acto que raia a impiedade, «cambiar as ofrendas de bebidas no Esagila». Sargón desobedece e faise aínda máis obsequioso coa divindade. Como consecuencia diso o deus Marduk decide privar do seu trono a Urzababa e darllo a Sargón.
Pero o cambio de poderes non parece ser inmediato, pois entre os máis interesados na intriga median cinco reinados en Kish. Sería durante estes cando Sargón construíu Acad, a capital do seu principado.
Os feitos que lle levaron á soberanía do país enteiro non poden ordenarse no tempo, por falta de datos; pero guiándose pola lóxica parece natural que o primeiro inimigo a eliminar fose Lugalzagesi. Da súa guerra contra este sabemos que despois dunhas preliminares conversacións e desafíos, Sargón tomou por sorpresa a cidade de Uruk, derrotou dúas veces a xenerais do seu adversario, e nunha terceira batalla venceu e capturou ao propio Lugalzagesi, que foi levado prisioneiro ao templo de Enlil en Nippur como testemuño da compracencia dos deuses no triunfo do novo señor. Ur, Lagash e outras cidades que seguían a Lugalzagesi caeron seguidamente como consecuencia de campañas que se describen coa mesma ou parecida fórmula «batalló co nome de X; derrotouno; asestou o golpe á súa cidade e destruíu os seus muros». Tras a toma de Lagaš, Sargón «lavou as súas armas manchadas de sangue no mar». A caída de Umma, último foco de resistencia puxo nas súas mans toda Sumer.
Tras a dominación do país, Sargón eleva as súas miras ao estranxeiro. O itenerario das súas conquistas occidentais comeza en Tuttul (actual Kit, a uns 150 km ao oeste de Bagdad); segue coa toma de Mari e culmina coa anexión de Siria e o Líbano tras a conquista de Iarmuti (ao sur de Byblos) e Ebla (preto de Alepo) e alcanza o «bosque dos cedros» e as montañas de Prata (Amanus). Fontes posteriores como o texto que acompaña ao Mapa babilónico do mundo (actualmente en poder do Museo Británico) engaden a todo isto unha expedición erizada de perigos e obstáculos ata a cidade anatólica de Purushkhanda, en Capadocia, onde unha corporación de mercadores oprimida, solicitou e obtivo a súa protección.
A crónica tardía das glorias e desventuras de Akkad, así como os chamados textos augurais (fórmulas para arúspices que citan exemplos do pasado), arroxan unha sombra ameazadora sobre o dourado colofón da era sargónida. Segundo elas, antes de concluír o seu reinado de 56 anos, Sargón viu levantarse contra el a todos os pobos do seu imperio. A situación chegou ao extremo crítico de que os acadios víronse cercados na súa capital; «pero Sargón saíu ao campo de batalla, derrotounos, amontoounos, e arroiou as súas dilatadas hostes». A organización e administración do imperio prestábase a isto levantamentos xerais ou parciais contra o poder central. Todos os sucesores de Sargón tiveron que afrontar o mesmo problema, sen atopar para el máis solución que a forza das armas.
Dous dos seus fillos, Rimuš e Maništusu, sucederono. Por contradicións das fontes aínda non se sabe cal deles é o primeiro en reinar; parece ser que Rimuš, aínda que non era o primoxénito. Ao comezo dos seus nove anos de goberno, Rimuš sufoca unha rebelión das cidades sumerias, capitaneada por Kaku, príncipe de Ur, e reconquista o territorio oriental de Warakhshe, aliado con Elam na súa contra, como antes estivera en contra do seu pai. Os botíns desta campaña deberon de ser inmensos, pois Rimuš repartiu trofeos por todo o imperio. Pero os seus triunfos militares non bastaron para mantelo no trono moito tempo; unha conspiración dos seus cortesáns, ao que non sabemos se o seu irmán foi alleo ou cómplice, fíxoo sucumbir.
Os comezos do principado de Maniš tusu parecen transcorrer en calma, máis tarde un levantamento de dous dos inquietos territorios orientais, Anshan e Serikhum, lograron resistir o ataque de Maništusu; o rei inimigo foi levado preso ao templo do Sol, en Sippar. Nin Anshan nin Serikhum están localizadas con precisión, aínda que figuran moito na historia de Elam (supúxose situada preto de Susa). Respecto a Serikhum sábese menos, pero o seu problema interesa á investigación pois unha variante do texto di «Anshan e a cidade de Meluḫḫa» e suponse que estivese situada no val do Indo. Comprobada a intensa relación entre a cultura india de Mohenjo-daro (na actual Paquistán) e a mesopotámica, particularmente na época de Akkad, o problema adquire unha dimensión extraordinaria, pois un acordo entre Elam e o afastado val do Indo pasa as posibilidades consideradas tradicionalmente.