El kiowa ye una llingua de la familia kiowa-tañoana falada anguaño polos kiowa d'Oklahoma, orixinalmente falóse principalmente nel condáu caddo, el condáu kiowa y el condáu comanche. El centru tribal kiowa ta allugáu en Carnegie (Oklahoma). Como la mayor parte de llingües indíxenes d'Estaos Xuníos anguaño ye una llingua amenazada cola estinción.

Aspeutos históricos, sociales y culturales Usu y distribución Laurel Watkins señaló en 1984 que de les estimaciones de Parker McKenzie namái unes 400 persones (la mayor parte d'ellos con más de 50 años) podríen falar kiowa y que raramente la llingua yera falada polos neños de la comunidá. Una cifra más recién de de McKenzie ye qu'unos 300 adultos podríen falalo con «distintos graos de fluyencia», esti datu ye recoyíu por Mithun (1999) dientro d'un grupu étnicu de 12 242 kiowas (Censu d'Estaos Xuníos de 2000).

La Intertribal Wordpath Society, una organización ensin ánimu d'arriquecimientu dedicada a caltener les llingües indíxenes d'Oklahoma, envaloró que'l númberu máximu de falantes fluentes de kiowa en 2006 yera de namái 400.Anderton, Alice, Phd. "Status of Indian Languages in Oklahoma". Intertribal Wordpath Society. (retrieved 24 April 2011). Un artículu periodísticu de 2013 envaloró que namái quedaben 100 falantes fluentes.

Esfuercios de revitalización Les autoridaes de la tribu kiowa ufierten clases selmanales na Jacobson House, un centru indíxena ensin ánimu d'arriquecimientu asitiáu en Norman (Oklahoma). Dane Poolaw y Carol Williams siguen enseñando la llingua usando'l métodu de Parker McKenzie."Kiowa Language Class". Kiowa Tribe. 16 May 2011 (retrieved 26 Aug 2011).

La Universidá de Tulsa, la Universidá d'Oklahoma en Norman y la Universidá de Ciencia y Artes d'Oklahoma en Chickasha ufierten clases de kiowa.

Alecia Gonzales (kiowa-apache, 1926–2011), qu'enseñó en USAO, creó una gramática didáctica del kiowa llamada Thaum khoiye tdoen gyah: beginning Kiowa language.

Descripción llingüística Fonoloxía

L'inventariu consonánticu del kiowa ta formáu por 23 unidaes: {| style="text-align: center;" ! colspan="2" | ! Billabial ! Dental !! Alveolar ! Palatal !! Velar ! Glotal |- ! rowspan="4" | non-continuante ! voiced

!sorda

!aspirada

! eyectiva

! rowspan="2" | Fricativa ! sorda

! sonora

! colspan="2"|Nasal

! colspan="2" | Aproximante

Amás el kiowa estrema seis timbres vocálicos, con trés niveles distintivos abertura y un contraste ente vocales anteriores-posteriores. Toes estes vocales estremen fonológiamente ente variedaes llargues/curties, orales/nasales. Les 24 unidaes fonolóxiques vocáliques son:

|+ Monoptongos ! rowspan="2" colspan="2" | ! align="center" colspan="2" | Anterior ! align="center" colspan="2" | Posterior |- ! align="center" | curtia ! align="center" | llarga ! align="center" | curtiu ! align="center" | llarga |- ! rowspan="2" | Zarrada ! oral | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | |- ! nasal | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | |- !rowspan="2" | Media ! oral | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | |- ! nasal | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | |- ! rowspan="2" | Abierta ! oral | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | |- ! nasal | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" |

|+ Diptongos ! ! align="center" | Anterior ! align="center" | Posterior |- | Zarrada | | align="center" | |- | Media | | align="center" | |- | Abierta | align="center" | | align="center" |

Toos contratar fonolóxicos nes consonantes del kiowa pueden ser xustificaos por aciu una abondosa coleición pares mínimos y casi-mínimos. Nun esiste contraste ente la presencia d'una oclusiva inicial glotalizada o la so ausencia.

! AFI ! Exemplu !Glosa |-align=center

| || [pʼí] || 'hermana [de la muyer]' |-align=center | || [pʰí]|| 'fueu; llomba; pesáu' |-align=center | || [pĩ] || 'food eating' |-align=center | || [bĩ]|| 'neblado' |-align=center | || [tʼáp]|| 'venáu, venado' |-align=center | || [tʰáp]|| 'secu' |-align=center | || [tá]|| 'güeyu'

Les oclusives eyectivas y aspiraes se artículan bien enérxicamente. Les oclusives ensin aspirar son tirantes, ente que les sonores son laxas. La fricativa alveolar sorda asimilar a [š] ante .

! Ortografía !Pronunciación ! Glosa |-align=center

|sét|| [sét]|| 'osu' |-align=center |syân|| [šẽnˀ]|| '[ser] pequeñu' |-align=center |sân|| [sânˀ] || 'neñu'

Referencies

Bibliografía Adger, David and Daniel Harbour. (2005). The syntax and syncretisms of the person-case constraint. In K. Hiraiwa & J. Sabbagh (Eds.), MIT working papers in linguistics (Non. 50). Campbell, Lyle. (1997). American Indian languages: The historical linguistics of Native America. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.

Gonzales, Alecia Keahbone. (2001). Thaum khoiye tdoen gyah: Beginning Kiowa language. Chickasha, OK: University of Science and Arts of Oklahoma Foundation. ISBN 0-9713894-0-3.

Harbour, Daniel. (2003). The Kiowa case for feature insertion. Harrington, John P. (1928). Vocabulary of the Kiowa language. Bureau of American Ethnology bulletin (Non. 84). Washington, D.C.: U.S. Govt. Print. Off.

McKenzie, Parker; & Harrington, John P. (1948). Popular account of the Kiowa Indian language. Santa Fe: University of New Mexico Press.

Merrill, William; Hansson, Marian; Greene, Candace; & Reuss, Frederick. (1997). A guide to the Kiowa collections at the Smithsonian Institution. Smithsonian Contributions to Anthropology 40.

Mithun, Marianne. (1999). The languages of Native North America. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-23228-7 (hbk); ISBN 0-521-29875-X. Palmer, Jr., Gus (Pánthâidè). (2004). Telling stories the Kiowa way.

Takahashi, Junichi. (1984). Case marking in Kiowa. CUNY. (Doctoral dissertation).

Trager, Edith C. (1960). The Kiowa language: A grammatical study. University of Pennsylvania. (Doctoral dissertation, University of Pennsylvania). Trager-Johnson, Edith C. (1972). Kiowa and English pronouns: Contrastive morphosemantics. In L. M. Davis (Ed.), Studies in linguistics, in honor of Raven I. McDavid. University of Alabama Press. Watkins, Lloréu J. (1976). Position in grammar: Sit, stand, and lie. In Kansas working papers in linguistics (Vol. 1). Lawrence.

Watkins, Lloréu J.; & McKenzie, Parker. (1984). A grammar of Kiowa. Studies in the anthropology of North American Indians. Lincoln: University of Nebraska Press. ISBN 0-8032-4727-3.

Enllaces esternos

Kiowa (from Andrew McKenzie's site). The Power of Kiowa Song: A Collaborative Ethnography.

Categoría:Llingües kiowa-tañoanas Categoría:Llingües amerindies d'Estaos Xuníos