David Dawda Kairaba Jawara ye un médicu veterinariu y políticu gambianu, que foi'l primer presidente de Gambia dende la so conversión en República en 1970, hasta'l so derrocamientu por Yahya Jammeh nun golpe d'estáu en 1994.
Nació en Barajally, un pequeñu pueblu de Gambia, el 16 de mayu de 1924. Graduóse en Veterinaria. Actuó en política, xuniéndose al Partíu Progresista del Pueblu. Tres la conversión del país en República foi escoyíu presidente de Gambia. En 1972 convocáronse eleiciones presidenciales, nes que resultó vencedor. Mientres el so gobiernu producir nel país un gran ameyoramientu de la economía gracies a los precios de los productos del cacahuate. Nes eleiciones d'avientu de 1976 foi reelixíu pa gobernar hasta 1982.
En 1981 un golpe d'estáu intentó derrocar el so gobiernu, pero ensin ésitu. En 1982 el gobiernu de Gambia se anexonó a Senegal, unión duró hasta 1989, calteniéndose Jawara nel poder. En 1992 resultó reelixíu pero, en 1994, otru golpe d'estáu, dirixíu por Yahya Jammeh, derrocar y fixo salir del país.
Biografía Primeros años y educación Dawda Jawara nació'l 16 de mayu de 1924, en Barajally Tenda, un pequeñu pueblu na rexón central de Gambia, fíu de Almammi Jawara y Mamma Fatty. Tenía cinco hermanos. Dawda dende una edá temprana atendió a les escueles árabes locales pa memorizar el Corán, un ritu de camín pa munchos neños de Gambia. Nun había escueles primaries en Barajally Tenda: la más cercana taba en Georgetown, la capital provincial, pero esti internáu acutábase solo pa los fíos de los xefes. Alredor de 1933, la educación formal del nuevu Jawara foi patrocinada por un amigu del so padre, un comerciante llamáu Ebrima Jallow Youma. Dawda foi inscritu na escuela primaria mahometana.
Dempués de graduase, Jawara ganó una beca pa una escuela secundaria de varones, onde amosó mayor aptitú pa la ciencia y les matemátiques. Al matriculase en 1945, trabayó como enfermeru hasta 1947 nel Hospital Victoria en Bathurst (güei Banxul, capital de Gambia). Darréu asistió al Colexu Achimota, en Accra, na entós colonia de Ghana. Ente que asistió al Colexu Achimota, Jawara amosó poco interés na política nun momentu nel que Ghana y munches colonies n'África empezaben a volvese inquietos pola independencia política o l'autonomía interna. Ente que darréu tuvo contentu de conocer el padre fundador de Ghana, Kwame Nkrumah, l'impautu nun resultó significativu pa él nel momentu.Sir Dawda Kairaba Jawara, written by Dawda Kairaba Jawara Dempués del Colexu Achimota, Jawara llogró una beca pa la Universidá de Glasgow. Nesi momentu, la educación colonial tenía la intención de capacitar a los africanos na so mayoría de baxa categoría nes xeres alministratives pa l'alministración pública d'un estáu, y yera raru qu'a los gambianos se -yos concendieran beques en ciencies. Foi mientres esti periodu que Jawara decidió entrar na política. Anque nunca se consideró "d'izquierda", Jawara somorguiar na ideoloxía socialista y demostró interés pol Partíu Llaborista del Reinu Xuníu.Saine, 2000 Completó los sos estudios en 1953.
Regresu a Gambia Cuando Jawara volvió a casa en 1953 dempués de completar los sos estudios en veterinaria, desempeñóse primero como oficial veterinariu. En 1955 casóse con Augusta Mahoney, fía de Sir John Mahoney, un prominente Aku de Bathurst. Los Aku, un grupu pequeño y educao, son descendientes d'esclavos lliberaos que s'establecieron en Gambia dempués de la manumisión.
Como oficial de veterinaria, Jawara viaxó a lo llargo y anchu de Gambia mientres meses pa faese cargu de la vacunación del ganáu. Nel procesu, estableció pervalibles contactos sociales y les rellaciones colos propietarios de ganáu fueron relativamente bones en tol protectoráu. Esti grupu, colos xefes de distritu y los xefes de les aldegues, nos últimos años formó'l gruesu del so sofitu políticu inicial. La política colonial británica naquel momentu estremaba Gambia en dos seiciones; la colonia y el protectoráu. L'actividá política y la representación nel Conseyu Llexislativu llindar a la colonia.
Nel momentu del regresu de Jawara a Gambia, la política na colonia yera apoderada por un grupu d'élites urbanes de Bathurst y árees de la Kombo St. Mary. Nuna xunta en 1959 en Basse, una ciudá comercial importante cuasi a la fin del ríu Gambia, el lideralgu de la Sociedá Progresista del Pueblu decidió camudar el so nome a desafiar a les partes de base urbana y los sos líderes. Asina nació'l Partíu Popular del Protectoráu (n'inglés Protectorate People's Party o PPP poles sos sigles).
El mesmu añu, una delegación encabezada por Sanjally Bojang (un patrón afecha y miembru fundador del nuevu partíu), Bokarr Fofanah y Madiba Janneh, llegó a Abuko pa informar Jawara de la so nominación como secretariu del partíu. Jawara arrenunció a la so posición como xefe veterinariu col fin de participar nes eleiciones de 1960.Sir Dawada Kairaba Jawara by Dawada Kairaba Jawara. Published by Alhaji Sir Dawda Kairaba Jawara (December 31, 2009) El Partíu Popular del Protectoráu renomóse como Partíu Popular Progresista pa faelo más inclusivu, en contraste coles declaraciones opositores de que yera un partíu pro-colonial.The Oxford companion to politics of the world by Joël Krieger, Margaret E. Crahan. Published by Oxford University Press, 2001 L'ascensu de Jawara a la direición del PPP apenes foi aldericada. Como unu de los pocos graduaos universitarios de protectoráu, l'únicu otru posible candidatu foi'l Dr. Lamin Marena de Kudang.
Llegada al poder thumb|250px|Jawara en 1962, pocu dempués de llegar al poder, xunto al Primer ministru d'Israel David Ben Gurion. El procesu d'independencia de Gambia empezó a finales de los años cincuenta. En setiembre de 1959 estendióse'l derechu al votu a tolos ciudadanos adultos. N'abril de 1960 entró a valir una nueva constitución colonial. El Conseyu Llexislativu pasó a ser la Cámara de Representantes, 27 de que los sos miembros yeren escoyíos, 3 nomaos y otros 4 lo yeren d'oficiu. Les eleiciones tuvieron llugar en mayu y anuncióse la independencia del país p'abril de 1961, coincidiendo cola de Sierra Lleona. Sicasí esta previsión nun se llevó a cabu. En 1961, N'Jie, primer ministru dende marzu, visitó Dakar, y autoridaes senegaleses fixeron lo propio con Bathurst. Estes xuntes nun llegaron a un alcuerdu d'unión. En xunetu alcordóse conceder l'autonomía interna a Gambia en mayu de 1962, pero ensin faer previsiones respeuto de la independencia. Llegáu mayu de 1962, celebráronse eleiciones, nes que'l PPP llogró 18 puestos, frente a 13 del UP, de forma que Jawara pasó a ser Primer Ministru.
Col ascensu de Jawara al poder, l'alministración colonial empezó una retirada gradual de Gambia, y l'autogobiernu foi concedíu en 1963. Jawara foi nomáu xefe de gobiernu nel mesmu añu, y la independencia llegó'l 18 de febreru de 1965, como un Reinu de la Mancomunidá de Naciones, con Sabela II como xefa d'estáu. El advenimiento de la independencia volvió plantegar el problema de la viabilidá económica del país, basada naquel momentu nel cultivu del cacagüés, un productu que presentaba un mercáu con munchos competidores y que suponía en 1966 el 90% de les esportaciones gambianes. Por ello especulábase col aproximamientu a Senegal, como yá encamentaba l'informe de la ONX de 1963. Esti aproximamientu víase enzancada pol golpe d'estáu albortáu en Senegal n'avientu de 1962, les presiones nel partíu de Jawara y los desalcuerdos ente los gobiernos gambiano y senegalés, principalmente sobre'l momentu más oportunu pa establecer l'asociación.
Presidente de la República del Gambia: 1970 - 1994 Conversión del país en República En xunu de 1965 el parllamentu aprobó una moción pa convertir al país nuna república un añu dempués d'alcanzada la independencia (como fixeren otros países africanos de la Mancomunidá de Naciones, como Kenia y Uganda). Esti movimientu per parte de Jawara supunxo la rotura de la coalición ente'l PPP y el Partíu Xuníu (PU), que gobernaba'l país dende la independencia. L'asuntu del réxime republicanu foi sometíu a referéndum (18 a 26 de setiembre de 1965) cola resultáu de 61 568 votos en contra y 31 921 a favor. Gambia siguió siendo una monarquía nos primeros años de la so independencia.
En 1969 el comité executivu del PPP nuevamente presentó un proyeutu de constitución al parllamentu cola que'l país pasaría a ser una república. El proyeutu foi aprobáu nel parllamentu (88 votos a favor, 8 en contra) y sometióse a referéndum n'abril de 1970. La resultancia foi de 84 068 votos a favor y 35 683 en contra. Jawara, agora como presidente de la República, sustituyó a Sabela II como xefe d'Estáu el 24 d'abril de 1970, siendo abolíu'l cargu de Primer Ministru al camudar el réxime d'unu parllamentariu a unu presidencialista. Gambia permanecía nel senu de la Mancomunidá de Naciones y la llibra gambiana parmanecia amestada al par cola esterlina. Los mandatos del presidente y de los parllamentarios afitar en cinco años.
Dawda Jawara foi reelixíu en 1972 pa un mandatu de cinco años. El PPP llogró'l 63% de los votos y 28 escaños. El PU llogró'l 37% y 3 asientos. Hubo dos cambeos ministeriales nel añu (abril y ochobre). Nún d'ellos el ministru de Finances, Sherif Dibba, foi cesáu pola so implicación n'actos de contrabandu. Nomóse-y embaxador ante la CEE. Les eleiciones del 4 y 5 d'abril de 1977 dieron de nuevu la victoria al PPP, que llogró'l 69'6% de los votos. De los 35 escaños del parllamentu, 27 fueron pal PPP, 5 pal PCN y 2 pal PU. Jawara foi reelixíu pa otru mandatu de cinco años.
Política económica thumb|250px|left|Un dalasi gambianu cola imaxe de Jawara en 1987. Anque'l cacagüés yera la principal esportación gambiana y usábase en cierta midida pa l'alimentación local, les colleches de ceberes -principalmente arroz, tamién miyu- yeren les qu'apurríen la mayoría del alimentu de la población. Por eso cuando les colleches de ceberes yeren males, como en 1969, producíense fames en delles rexones del país y faíase necesaria l'ayuda esterior. El dalasi sustituyó a la llibra gambiana como moneda nacional el 1 de xunetu de 1971, al cambéu de 4 xelinos por dalasi, esto ye, 5 dalasis por llibra. Esti cambéu facilitaba la decimalización de la moneda, procesu que tamién taba desenvolviendo'l Reinu Xuníu.
Gambia consiguió algamar los oxetivos del Plan Quinquenal 1967-71 gracies a l'alza nos precios del cacagüés y l'arroz. Sicasí, dependía económicamente de Gran Bretaña. El II Plan de Desarrollu (1971-74) incluyía un préstamu británicu ensin intereses d'un millón de llibres. Esta dependencia faía que la incorporación del Reinu Xuníu a la CEE hubiera de tratase. Gambia foi'l primer país africanu miembru de la Commonwealth que solicitó un alcuerdu comercial cola CEE en términos similares a los países de la Convención de Yaundé.
La seca de 1978 amenorgó la producción de cacagüeses a dos tercios de la del añu anterior y llevó a la economía nacional a una situación catastrófica. Jawara realizó contactos diplomáticos y consiguió recursos de la CEE, los Estaos Xuníos y el Reinu Xuníu pa faer frente a les consecuencies.
Pal añu 1992, na dómina final del gobiernu de Jawara, Gambia yera unu de los países más probes d'África y del mundu, con una esperanza de vida de cuarenta y cinco años na nacencia, una tasa de mortalidá infantil de 130 por 1.000 nacíos vivos, una tasa de mortalidá al nacer de 292 por 1000, y una tasa de mortalidá xeneral de 227 por cinco 1000. Nesi momentu, 120 de cada 1000 nacíos vivos morrió de malaria. Gambia tamién tenía una tasa d'analfabetismu del 75%, namái'l 40% de la población tenía accesu al suministru d'agua potable, y más del 75% de la población vivía na probeza absoluta.Demographic Profile of The Gambia – Population
Política esterior thumb|250px|Jawara xunto a la Reina Xuliana de los Países Baxos, en 1978.