Oasisamérica ye'l nome d'un área cultural de l'América del Norte precolombina. Estender dende'l territoriu de los Estaos Xuníos hasta'l norte de Chihuahua, Méxicu, y dende la mariña sonorense del golfu de California hasta'l valle del ríu Bravo. Debe'l so nome a la so posición como área entemedia ente les cultures del mesoamericanes y les cultures de los nómades del desiertu aridoamericanu de Méxicu. A diferencia de los sos vecinos del desiertu, los oasisamericanos fueron cultivadores, anque les condiciones climatolóxiques nun-yos dexaben una agricultura bien eficiente y por ello teníen que recurrir a la caza y a la recoyida pa complementar la so subsistencia. Construyeron grandes aldegues en Nuevu Méxicu y la zona arqueolóxica de Cases Grandes, en Chihuahua. Esta zona tenía una gran importancia por cuenta de los eficientes sistemes hidráulicos colos que cuntaben. El so apoxéu dar ente 1205 y 1261, y foi abandonada escontra 1341.
Oasisamérica ye términu deriváu de la conxunción de oasis y América. Trátase d'un territoriu montascosu, marcáu pola presencia de los Montes Rocosos y la Sierra Madre Occidental. Al oriente y al poniente d'estos enormes cordales estiéndense les grandes llanures grebes de los desiertos de Sonora, Chihuahua y Arizona. Nel so momentu de mayor espansión, Oasisamérica cubría una parte la superficie de los actuales estaos mexicanos de Chihuahua y Sonora, lo mesmo que d'Arizona, Utah, Nuevu Méxicu, Colorado, Nevada y California, nos Estaos Xuníos.
Sicasí que se trata d'un territoriu secu, Oasisamérica ta derrota por delles corrientes d'agua como los ríos Yaqui, Bravo, Colorado, Gila, y Cases Grandes. La presencia d'estes corrientes (y delles llagunes que se tragó'l desiertu a lo llargo de los años), según el so clima de xuru más benignu que'l de la rexón aridoamericana oriental, foi la que dexó'l desenvolvimientu de les téuniques agrícoles importaes de Mesoamérica.
La rexón de Oasisamérica ye rica en xacimientos de turquesa, unu de los materiales suntuarios más apreciaos poles altes cultures de Mesoamérica. Esto dexó l'establecimientu de rellaciones d'intercambiu ente estos dos grandes superáreas.
Carauterístiques de les cultures oasisamericanas L'orixe del área cultural oasisamericana tien llugar d'unos dos mil años dempués de la separación de Mesoamérica y Aridoamérica. Dalgunos de los pueblos oasiamericanos practicaben el cultivu como una actividá complementaria de la so economía de caza y recoyida. Estos pueblos, ente los que s'atopen los pertenecientes a la Tradición del Desiertu, llegaron a convertise en verdaderos llabradores. El procesu de la introducción de l'agricultura na zona desértica del norte de Méxicu y el sur de los Estaos Xuníos foi gradual y dilatáu: hacia l'añu 600 d. C. (periodu que coincide cola dómina del ocaso teotihuacano), dellos grupos adquirieren apocayá les téuniques agrícoles.
Atopaos na Cueva del esperteyu, Arizona. Yá que los restos más antiguos de maíz n'América del Norte daten del añu 5000 e. C., paez que la hipótesis de la importación de l'agricultura dende'l sur ye correuta. Lo que nun ye posible asitiar entá ye quién yeren el portadores de la teunoloxía agrícola y qué papel tuvieron nel desenvolvimientu de les altes cultures oasisamericanas.
Propónense a lo menos trés hipótesis avera de la nacencia de les cultures oasisamericanas. Una, de calter endóxenu, señala que se trata d'un desenvolvimientu cultural independiente que tien los sos raigaños na más remota antigüedá. Dende esti puntu de vista, favorecíos por un meyor clima (cosa realmente relativa, yá que la diferencia climática ente la zona oasisamericana y l'aridoamericana nun ye tan evidente), los antiguos pueblos del desiertu podríen faer un descubrimientu de l'agricultura similar al qu'asocedió en Mesoamérica.
Un segundu planteamientu presupon que los portadores de la cultura mesoamericana emigraríen escontra'l norte. Asina, Oasisamérica sería una derivación de los sos vecinos sureños. Nesi sentíu, el desenvolvimientu de les cultures oasisamericanas, como'l de les del norte de Mesoamérica, taríen rellacionaes con grupos que orixinalmente habitaben nel Occidente de Méxicu. La evidencia arqueolóxica apunta a que grupos de filiación yuto-nahua llevaríen l'agricultura a la rexón oasisamericana. Anque les téuniques agrícoles fueren importaes del sur, los pueblos oasisamericanos construyeron una civilización con carauterístiques particulares, que caltuvo rellaciones colos llabradores de Mesoamérica.
Numberoses son les buelgues de la rellación ente los dos grandes rexones culturales de Norteamérica. Por casu, la turquesa que tanto apreciaben los mesoamericanos, provenía casi toa ella de la rexón sur de Nuevu Méxicu y Arizona. De la mesma, en Paquimé, sitiu perteneciente a la cultura Mogollón, atopáronse estructures ceremoniales rellacionaes cola relixón mesoamericana, como'l xuegu de pelota, y una cantidá importante de cadarmes de guacamayas, que con toa seguridá fueron llevaes dende les selves del sureste de Méxicu.
Árees culturales Nel territoriu tomáu por oasisamérica desenvolviéronse trés grandes cultures: l'Anasazi, la Hohokam y la Mogollón,coles que compartíen traces culturales: Fremont, Pataya y Trincheres.
Anasazi
thumb|200px|Tazón de cerámica de Cañón del Chaco (Nuevu Méxicu). Pertenez a la fase Pueblo III. thumb|200px|Sitiu arqueolóxicu de Cañón del Chaco, unu de los principales sitios de la cultura anasazi. La cultura anasazi florió na rexón conocida como les Cuatro Esquines. Esto ye, na confluencia de los estaos d'Utah, Arizona, Nuevu Méxicu y Colorado, un territoriu pobláu de montes de juníperos, que los antiguos pobladores supieron aprovechar, yá que los recursos vexetales llograos pola recoyida, arralecíen la metá del añu, ente payares y abril. La anasazi ye una de les sociedaes más complexes que vieren la lluz nel territoriu oasisamericanu, y supónse que son los antepasaos de los actuales indios pueblo (zuñi y hopi).
La anazasi ye ensin dulda, la más estudiada de les cultures precolombines de los Estaos Xuníos. Les investigaciones arqueolóxiques establecieron una secuencia de desenvolvimientu cultural dende un tiempu anterior al primer sieglu edC, hasta 1540, en que los indios pueblo fueron finalmente sometíos a la Corona española. Esti llargu periodu entiende les fases Cesteros (basketmakers) I, II y III, y Pueblu I, II, III, y IV. La fase Cesteros I, anterior al añu 100 e. C., marca la transición de los pueblos anasazi ente la vida nómada y el sedentarismu agrícola, basáu nel cultivu del maíz (introducíu na rexón hacia l'añu 750 e. C.). Na fase Cesteros II, los anazasi establecer en cueves y abrigos rocosos, y na fase Cesteros III (400-700 d. C.) construyeron los primeros asentamientos urbanos semisubterráneos, d'hasta cuatro viviendes de planta circular.
L'entamu del periodu Pueblo ta marcáu pol desenvolvimientu de la cerámica. La carauterística principal d'esta ye'l predominiu de pieces de color blancu o colloráu con diseños en color negru. Mientres la fase Pueblo I (700-900 d. C.), los anazasi desenvolvieron los sos primeros sistemes de regación, y sustituyeron la so habitación semisubterránea de la fase anterior por cases construyíes de mampostería. La fase Pueblo II (900-1100 d. C.) ta marcada pola construcción de grandes obres d'arquiteutura, ente les que destaquen los multifamiliares de dellos pisos, construyíos dalgunos d'ellos nos cantiles. La siguiente fase, Pueblu III (1100-1300 d. C.) foi l'escenariu de la máxima espansión de l'agricultura anasazi y de la construcción de grandes redes de comunicación rexonal que finalmente se vendríen embaxo na fase Pueblo IV, cuando'l sistema contráise, los grandes centros queden nel abandonu y munchos de los habitantes de la rexón vuelven a una economía basada na recoyida y la cacería.
thumb|200px|Una muyer hopi igua'l peñáu d'una nueva soltera de la so tribu.
Los motivos de la decadencia de la cultura anasazi son entá desconocíos. Acomúñase esti fechu cola enllargada seca qu'afaró la rexón ente los años 1276 y 1299. El periodu entendíu ente estes feches y la llegada de los españoles a Arizona ye fondamente desconocíu. Cuando los europeos llegaron a les tierres de la rexón anasazi, ésta taba poblada polos indios pueblo, que nun conformaben una unidá étnica: ente ellos atopen los zuñi, ensin parientes próximos; los hopi, falantes d'una llingua uto-azteca; los tewas y tiwas yeren tanoanos y los navajos, atapascanos. La llegada d'estos postreros ye un misteriu, lo único que se sabe ye que veníen de Canadá, y que yeren un grupu de cazadores que terminó per asimilar se a la cultura de los nativos oasisamericanos.
La relixón de los indios pueblo taba basada nel cultu a les divinidaes vexetales y de la fertilidá terrestre. Creíen que los kachina, seres sobrenaturales, surdieren a la superficie terrestre pol sipapu, o centru del mundu, nel momentu de la creación de los seres humanos. El cultu nes sociedaes pueblo entamar por mediu de corporaciones secretes conformaes puramente por varón, que s'axuntaben nes kivas. Los miembros de les sociedaes secretes solíen representar a los kachina pa efeutos del cultu relixosu.
thumb|200px|El ríu Gila foi de vital importancia nel desenvolvimientu de la cultura hohokam.
Hohokam
En comparanza colos sos vecinos del norte, los anasazi, los pueblos portadores de la cultura hohokam son desconocíos. Ocuparon los terrenales desérticos d'Arizona y Sonora. El territoriu de los hohokam ye derrotu por dos grandes corrientes d'agua, que son el ríu Colorado y el ríu Gila, qu'enmarquen l'área nuclear en plenu corazón del desiertu sonorense. Trátase d'unu de los ecosistemes qu'imponen más difíciles condiciones a l'agricultura y a la vida humana, por cuenta de les altes temperatures y la escasa pluviosidá. Por ello, los hohokam viéronse empuxaos a construyir sistemes de regación y enriar los ríos Saláu y Gila nuna rede d'acequies qu'algamaben hasta 10 km de llargor y una fondura de dellos metros, que torgaba l'evaporamientu de l'agua. Con base neses obres de riego, los pueblos hohokam pudieron llograr hasta dos colleches de maíz al añu, que complementaben cola esplotación de la pitahaya y les vainas del mezquite. D'estos recursos llograben farina, miel, llicores, y madera.
Los principales asentamientos d'esta cultura fueron Snaketown, Casa Grande, Rede Mountain y Pueblu de los Muertos, toos ellos alcontraos nel territoriu d'Arizona. Una caña de los hohokam ye conocida como cultura Trincheres, por ser tal el nome del so sitiu más representativu, alcontráu nel desiertu de Sonora, y que guarda con al respective de los primeres delles diferencies. Los hohokam vivíen en pequeñes aldegues d'unos cuantos cientos de persones. El tipu de vivienda yera bien paecíu al de la fase Cesteros III de los anazasi: semisubterránea, anque de planta allargada. La cerámica hohokam estremar de la mesma de los sos vecinos anasazi y fargataos pol predominiu del color bayu con decoración colorada. Tamién-yos estremen otros artefautos, como los adornos de concha (importada de les mariñes de California y Sonora) trabayaos col ácidu producíu pola fermentadura de la pitahaya; y los sos hachos, paletes y demás preseos d'industria lítico.