upright=1.3|thumb|Catedral de La nuesa Señora de París. Amuesa les carauterístiques de l'arquiteutura gótica que naz na rexón d'Islla de Francia (Île-de-France) a finales del sieglu XII: l'usu del arcu ojival y les elevaes bóvedes de crucería que mueven el so pesu por aciu los arbotantes (bien visibles na imaxe), el predominiu de los baldíos sobre los murios, que dexen los grandes rosetones, l'altor de l'aguya central y la posición central del transepto.
La arquiteutura gótica ye la forma artística sobre la que se formó la definición del arte góticu, l'estilu artísticu entendíu ente'l románicu y el Renacimientu, que se desenvolvió n'Europa Occidental —cristiandá llatina— na Baxa Edá Media, dende finales del sieglu XII hasta'l sieglu XV, anque más allá d'Italia les pervivencies gótiques siguieron hasta los empiezos del sieglu XVI.
El vocablu «góticu» ye l'axetivu correspondiente a godu y foi utilizáu nesti contestu per primer vegada pol tratadista italianu Giorgio Vasari (1511-1574), quien na so famosa obra de biografíes de pintores toscanos inclúi dellos capítulos sobre l'arte na Edá Media. En sentíu peyorativu usó esti términu pa denominar l'arquiteutura anterior al Renacimientu, mesma de los bárbaros o godos, que los sos componentes paecíen-y confusos, desordenaos y pocu dignos, por contraste a la perfeición y racionalidá del arte clásico. Na so propia dómina, solíase denominar como opus francigenum (estilu francés), por referencia al orixe de la innovación. Paradóxicamente, na España del sieglu XVI calificar al góticu final (isabelín o platerescu) como la forma de construyir a lo moderno, ente que l'arquiteutura clasicista qu'introducía la renacencia italiana yera vista como una forma de construyir a l'antigua o a lo romano.
L'arquiteutura gótica punxo especial énfasis na llixereza estructural y el llume de les naves del interior de los edificios. Surdió del románicu pero acabó oponiéndose a los volúmenes masivos y al escasu llume interior de les sos ilesies. Desenvolvióse fundamentalmente na arquiteutura relixosa (monesterios y ilesies), teniendo'l so mayor ésitu na construcción de grandes catedrales, secular xera en que pertenecíen les ciudaes rivales; anque tamién tuvieron importancia l'arquiteutura civil (palacios, rules comerciales, conceyos, universidaes, hospitales y viviendes particulares de la nueva burguesía urbana) y l'arquiteutura militar (castiellos y muralles urbanes).
Los dos elementos estructurales básicos de l'arquiteutura gótica son el arcu apuntáu o ojival y la bóveda de crucería, que los sos emburries, más verticales que l'arcu de mediu puntu, dexen una meyor distribución de les cargues y un altor bien cimeru. Amás, la parte principal d'estes son tresmitíes dende les cubiertes direutamente a contrafuertes esteriores al cuerpu central del edificiu por aciu arbotantes. El resultáu dexa a la mayor parte de los murios ensin función sustentante (confiada a espodaos pilastres y baquetones), quedando la mayor parte d'aquéllos llibres p'acoyer una estraordinaria superficie de vanos ocupaos por amplies vidreres y rosetones que dexen pasu a la lluz.
L'arquiteutura gótica tuvo'l so orixe nes rexones de Normandía y Islla de Francia, dende onde s'espublizó primero a tol reinu de Francia y darréu (yá a mediaos del sieglu XIII), sobre manera pola estensión del arte cisterciense y les rutes xacobees, pol Sacru Imperiu Romanu Xermánicu y los reinos cristianos del norte d'España (que mientres esi periodu de la Reconquista taben imponiéndose a los musulmanes del sur). N'Inglaterra enfusó llueu l'estilu francés, anque adquirió un fuerte calter nacional. A Italia llegó tarde, nun tuvo muncha aceptación, y el so impautu foi bien desigual nes distintes rexones, y bien llueu foi sustituyíu pol Renacimientu.
El medievalismo amenáu pol romanticismu y el nacionalismu del sieglu XIX fixo reelaborar como arquiteutura historicista un neogóticu que reproducía los llinguaxe arquiteutónicu propiu del estilu con formes más o menos xenuines, destacando'l llabor restaurador y reconstructora del francés Eugène Viollet-le-Duc.
Cronoloxía de l'arquiteutura gótica
Antecedentes
Los elementos esenciales que caractericen l'estilu góticu yá esistíen con anterioridá a la nacencia d'esti estilu arquiteutónicu, por culpa de que se topen esvalixaos n'edificios d'edaes anteriores. L'arcu apuntáu foi conocíu polos exipciu, asirios, indios y perses de la dinastía sasánida, anque'l so usu nun yera bien corriente. L'arquiteutura islámica tamién la conoció y fixo un usu ampliu d'él, el so exemplu conocíu más antiguu atópase na Cúpula de la Roca, en Xerusalén, construyíu ente los años 687 y 691, otros exemplos de gran calidá y guapura del so usu son les mezquites de Samarra n'Iraq y la mezquita de Amr n'Exiptu, que les sos construcciones realizar a mediaos del sieglu IX.
La bóveda de crucería, foi emplegada en construcciones árabes de Córdoba del sieglu IX y en delles mozárabes del sieglu X y entá virtualmente nes bóvedes romanes dende'l primer sieglu del Imperiu cuando entraben nelles arcos diagonales enfiñíos nes mesmes. Los arbotantes atópense orixinariamente y de forma rudimentaria nes bóvedes de cuartu de cañón cuando sirven de compenso. El principiu y distinción d'elementos activos y pasivos que caracteriza l'arquiteutura ojival estendióse y aplicó polos antiguos asirios.
Paez claro que pudo esistir una tresmisión d'estos elementos al traviés de les visites realizaes polos cruzaos a Xerusalén y al traviés del norte d'África pa llegar a España y de ende al restu d'Europa. Foi sicasí la nueva rellación ente toos estos elementos la que dio como resultáu un nuevu tipu d'edificiu con unes proporciones distintes, muncho más espodáu que los edificios románicos y con mayor lluminosidá, nel que los murios pueden cuasi llegar a sumir.
thumb|La catedral de Durham que presenta, na so nave principal, bóvedes de crucería, constitúi un precedente del góticu, estes bóveda nervadas siguieron un procesu de desarrollu téunicu na formación del góticu, paez que fueron afayaes de manera simutánea en distintos puntos d'Europa, pocu dempués del añu 1100, como'l norte d'Italia, Speyer nel valle del Rin y Durham n'Inglaterra, dende onde pasó a Normandía.
Orixe
Un error calteníu hasta bien avanzáu'l sieglu XIX, foi suponer que l'arquiteutura gótica naciera n'Alemaña y yera peculiar del xeniu xermánicu. Los alemanes, fundándose principalmente nos testos renacentistes, abogaben porque l'estilu góticu, de les grandes catedrales, aniciárase a les veres del ríu Rin.
L'estilu góticu nació como tal nel norte de Francia, a mediaos del sieglu XII. Dase la fecha del 14 de xunetu de 1140, en que s'empecipió la restauración del abá Suger al deambulatorio de la basílica de Saint-Denis, como la fecha de nacencia d'esti estilu, sicasí tien de falase más bien d'una evolución téunica de les formes de les escueles romániques rexonales. Asina, yá a finales del sieglu XI, empezárase a construyir n'Inglaterra la catedral de Durham, con bóveda de crucería y estructura gótica. Nos primeros momentos, mientres el denomináu estilu de transición, que s'allargar hasta finales del sieglu XII, siguió calteniéndose cierta forma o fisonomía románica. Por casu, nel primer góticu caltúvose una estructura de proporcionalidad clásica nes fachaes, mesma del románicu, que puede reparase na catedral de Notre Dame de París, que más palantre se perdió en beneficiu d'efectos muncho más verticales. De forma esquemática dizse que l'arquiteutura d'esti periodu foi una arquiteutura románica con bóvedes y arcos apuntaos.
Plenitú
Al empezar el sieglu XIII, l'estilu góticu, denomináu nesti periodu como «góticu clásicu», llega a la so perfeición nes rexones de Normandía y la Islla de Francia, territoriu de dominiu real de la comarca de París. Dende ellí estendióse a tol restu de Francia. Espublizar mientres el sieglu XIII al Sacru Imperiu Romanu, Inglaterra, reinos hispánicos y principaos itálicos, lleváu sobre manera polos monxos del Císter. Esti estilu llegó a algamar les islles de Rodes y Xipre ya inclusive Siria, tresmitíu poles cruzaes.
Góticu radiante
Nos principios del sieglu XIV l'arquiteutura aumenta la so esbeltez, tiende a la estilización, empecipiándose la independización de la pintura y escultura. L'estilu evolucionó escontra un mayor altor, la espansión de lo baldíos y el mayor apuntamientu de los arcos. Les vidreres pasaron a cubrir l'espaciu del muriu, sirviendo l'arquiteutura namái de soporte y marcu, tien la so máxima espresión na Sainte Chapelle de París.
Góticu tardíu
A partir de la metá del sieglu XV, empieza'l denomináu góticu tardíu, la so fase más afatada, con una creciente riqueza decorativa. La so variedá de llugar, tiempu y circunstancia produció una gama estilística amplia qu'escapa a la xeneralización. La so vixencia ye variable dependiendo de les zones, ente que n'Italia, mientres el sieglu XV el góticu ye movíu de forma temprana pola arquiteutura renacentista, n'otres zones, l'estilu propiu del góticu perduró hasta bien entráu'l sieglu XVI, y n'Inglaterra, en concretu, perduró una tradición gótica hasta la so renovación al traviés del neogóticu, mientres el sieglu XIX. Trachtenberg - Hyman González: p. 313
Interpretaciones históriques sobre los oríxenes y esencia del góticu
La interpretación del arte góticu foi causa d'enfrentamientos doctrinales a lo llargo de los sieglos XIX y XX, amás de ser espuesta a grandes tresformamientos pasando por una gran variedá de cambéu na so estructura.
Interpretación de la escuela alemana
Tien como cabeza a Wilhelm Worringer. Trátase d'una interpretación espiritualista, pa la que'l góticu ye la espresión de l'alma nórdica, n'oposición a l'alma mediterránea o clásica. Ente los antecesores d'esta llinia atópense autor que s'oponen a la predominancia del gustu francés. Ye significativu, nesti contestu, l'alcuentru ente Johann Gottfried Herder y Johann Wolfgang von Goethe ante la catedral d'Estrasburgu en 1770, en que Herder fadrá-y ver a Goethe la sublimidá d'esi arte alemano.
Esta llinia d'interpretación foi siguida por dellos historiadores del sieglu XX, como Max Dvořák, Wilhelm Pinder y Hans Seldmayr. La concepción xermánica del arte góticu empresta atención a les idees y non tanto a los medios téunicos pa la so realización. Les formes solo interesen en rellación cola so significación mental.
Interpretación de la escuela francesa
Tien como cabeza a Viollet-le-Duc. Esta llinia foi siguida por relevantes historiadores de la Escuela d'Archiveros de París, Quicherat, Félix de Verneiuil y dempués Lasteyrie y Enlart, que defenden la teoría funcional. Caracterizóse por poner l'acentu na téunica, nos procesos de construcción y los sos condicionamientos formales. Determinaron l'orixe territorial y téunicu del estilu.
Interpretación de Panofsky
Erwin Panofsky na so obra Arquiteutura gótica y pensamientu escolásticu establez una analoxía ente l'arquiteutura gótica y el sistema de pensamientu escolásticu. Según Panofsky, la catedral gótica tratar d'una summa de saberes, que constitúi un conxuntu intelixible, que participa d'una estructura mental común. Basar na idea de totalidá.
Redolada económica y social del góticu
thumb|right|Miniatura la Construcción del Templu de Xerusalén, del pintor Jean Fouquet, pintada hacia 1470 y que describe'l procesu de la construcción d'una catedral góticaBiblioteca Nacional de París.