Les llingües britóniques formen una de los dos subramas de les llingües celtes insulares, siendo la otra les goidélicas. Inclúi a llingües actuales como'l galés y el bretón y a otres estinguíes como'l córnicu (alicáu mientres el sieglu XX) y el cúmbrico. El nome (Brythonic n'inglés), foi deriváu por Sir John Rhys de la pallabra galesa brython, 'indíxena celta', a diferencia d'un anglosaxón o escotu.

Estos idiomes faláronse en Gran Bretaña dende la Edá del Fierro hasta'l presente. Orixinalmente como l'idioma de la mayoría pero agora como idiomes minoritarios en Gales y Cornualles. N'Irlanda, la Islla de Man y Escocia namái ta atestiguada la presencia de llingües goidélicas. A pesar de ser una llingua celta insular, el bretón ye güei una llingua que se fala en Bretaña (Francia), por cuenta de les migraciones de britanos asocedíes poco antes del entamu de la Edá Media.

Evidencia La nuesa conocencia de les llingües britóniques provién de diverses fontes. Pa eses más tempranes depender de monedes, inscripciones, y comentarios d'escritores clásicos, amás de los topónimos y nomes personales apuntaos por ellos. Pa idiomes más recién hai coles mesmes información d'escritores medievales y de falantes modernos.

Carauterístiques Fonoloxía La subrama britónica, descendiente del idioma proto-britónicu, tamién ye referida como celta-P (como'l galu) porque realiza'l fonema protoindoeuropéu *kw como p a diferencia del c goidélicu. Sicasí, l'usu d'esta nomenclatura implica qu'aceptar la hipótesis P/Q más que la hipótesis del célticu insular.

Otres carauterístiques son: el tratamientu de -m, -n como -am, -an s- inicial siguida por una vocal camudar a h- n'irlandés: sían 'vieyu', sior 'llarga', samail 'similar' en bretón: hen, hir, heñvel britónicu guarda nasales orixinales antes de -t en bretón kant 'cien', nel irlandés céad sp, sr, sv/sw convertir en f, fr, chw *swero 'xuegu, xuguete' convertir en chwarae en galés y en c'hoari en bretón *srokna 'narina' convertir en ffroen en galés y en froen en bretón tolos demás casos de s- inicial antes d'una consonante son esaniciaos smero convertir en mwyar en galés y en mouar en bretón, 'fruta' slemon se conviere en llyfn en galés y en levn en bretón 'nidiu' v convertir en gw, ente que nes llingües goidéliques fíxose f vindos 'blancu' convertir en gwynn en galés vassos 'servidor, mozu' convertir en gwas en galés oclusives doblaes convertir en fricatives: pp, tt, cc convertir en f, th (z), ch (c'h) antes d'una vocal o liquída cippus > bretón kef 'tueru', galés cyff catta > bretón kaz, galés cath bucca > bretón boc'h, galés boch oclusives sordes y d, b, y m sonores nuna posición intervocalica convertir en fricatives nidies: galés dd [ð], th [θ], f [v] bretón z, v

Morfoloxía Les llingües britóniques estremen tantu nel nome como nel axetivu númberu (singular, plural y dacuando dual) y xéneru (masculín y femenín pero non neutru). Amás esisten unes poques evidencies de l'antigua esistencia de casu (como en delles preposiciones compuestes del galés), pero nes llingües modernes nun hai flexón de casu. Amás estes llingües tienen artículos definíos, en galés nun esiste un artículu indefiníu anque en bretón úsase esporádicamente la pallabra pa 'unu' como artículu indefiníu.

El númberu marcar con una gran cantidá de procedimientos qu'inclúin (a) alternanza vocálica (galés march 'semental' pl. meirch 'sementales'), (b) sufixación, esisten dellos sufixos (hasta 14 en galés) usaos según el campu semántico o (c) supresión del sufixu singulativo. Dacuando dase una combinación de (a) y (b).

{|class=wikitable |- align=center ! Idioma !! Forma singular !! Sufixos de plural !! Usu preferente !! Exemplu |- align=center ! rowspan=8|Galés |- align=center | ∅ || -(i)au || inanimaos || |- align=center | ∅ || -iaid || humanos || |- align=center | -en || -s || || |- align=center | -en || -od || || |- align=center | ∅ || -od || animales || |- align=center | ∅ || -i || || |- align=center | -ol || -ol-ion || axetivos derivaos || |- align=center ! rowspan=5|Bretón | ∅ || -(i)où || inanimaos || pok / pokoù 'beso / besos' |- align=center | ∅ || -ed || humanu || paotr / paotred 'hombre / hombre' |- align=center | -enn || ∅ || colectios || logodenn / logod 'mure / mures' |- align=center | ∅ || -ien /-(i)on / -(i)an || masculinos || laer / laeron 'lladrón / lladrones' |- align=center | ∅ || -i || || bran / brini 'cuervo / cuervo' |- align=center ! rowspan=4|Córnicu | ∅ || -(y)ow || inanimáu || llavar / lavarow 'dichu / dichos' |- align=center | ∅ || -(y)on || masculín || lader / laderon 'lladrón / lladrones' |- align=center | -en || ∅ || || guelen / guel 'vara / vares' |- align=center | ∅ || -ye || animales? || pysk / puskes 'pez / peces' |} De la tabla anterior pueden reconstruyise dellos sufixos *-(i)au (inanimaos), *-(i)aid (animaos), *-(i)on (masculinos?) y *-i amás del singulativo *-enn.

Los pronomes personales independientes o tónicos son: {|class=wikitable |- align=center !colspan=2| !! Galés !! Bretón !! Córnicu !! PROTO-BRITÓNICU |- align=center !rowspan=4|Sing. !! 1ª | el mio, fi || me || my, me || *me |- align=center ! 2ª | ti || te || ty, te || *te |- align=center ! 3ª masc. | ef || en || ef, eff || *yṽ (<*em) |- align=center ! 3ª fem. | hi || hi || hy || *hi |- align=center !rowspan=3|Pl. !! 1ª | nin || nin || ny || *nin |- align=center ! 2ª | chwi || c'hwi || why || *χwi |- align=center ! 3ª | hwy || int || y || *hi-

Pa les terminaciones verbales de distintos tiempos tiense:

GalésBretónCórnicuPROTO-BRITÓNICUPres.Imperf.Perfec.Plusperf. Pres. Imperf. Perfec. Pres. Imperf. Perfec. Plusperf. Pres. Imperf. Perfec. Plusperf.Sing. 1ª -(i)af -(i)wn -(i)ais -(i)aswn -an -en -is -aff -en -ys -sen *-aṽ (<*-am) *-un *-ais *-asun 2ª -i -it -(i)aist -(i)asit -ez -ye -jout -yth, -eth -ye -sys -ses *-i- *-it *-aist *-sit 3ª -(i)a, ∅ -(i)ai -(i)odd -(i)asai ∅ -y -as ∅ -y -as, -ays ∅ || *-ai || *-iað || *-asaiPl. 1ª -(i)wn -(i)em -(i)asom -(i)asem -omp -emp -jomp -yn, -en -en, -yn -syn -sen *-um- *-em *-(a)sum *-(a)sem 2ª -(i)wch -(i)ech -(i)asoch -(i)asech -it -ec'h -joc'h -o(o)gh -(y)ugh -eugh -seugh *-ouχ *-euχ *-asauχ *-aseuχ 3ª -(i)ant -(i)ent -(i)asant -(i)asent -ont -ent -jont -ons -ens -sons -sens *-ant *-ent *-(a)sant *-(a)sentImpersonal -dir -id -(i)wyd -er || -ed || -jod -dir *-dir *-id *-uid *-garrái

Comparanza léxica Los numberales para distintes llingües britóniques son:Celtic Numerals {|class=wikitable style=text-align:center; |- ! GLOSA ! Bretón !! Galés !! Córnicu !PROTO-BRITÓNICU |- | '1' || xunanˈyːnɑ̃n || unin || onanˈɔˑnan || *oinan |- | '2' || daou / divdou̯ /dɪo̯ || dau / dwydaɪ / dʊɪ || dew / diwdɛʊ / dɪʊ || *daw / *dwi |- | '3' || tri / teirtriː / tei̯r || tri / tairtɹi / taɪr || tri / teyrtriː / teɪr || *trī / *teir |- | '4' || pevar / ciscarˈpɛːvar /ˈpeːdɛr || pedwar / pedairˈpɛdwar / ˈpedaɪr || peswar / ciscarˈpɛzwar / ˈpeˑdɛr || *pedwar / *pedair<*petwar / *petair |- | '5' || pemppɛm(p) || pumppɪmp || pymppɪmp || *pemp |- | '6' || cʼhwecʼhxwɛːx || chwechχweχ || hweghhwɛːx || *χwēχ |- | '7' || seithsei̯s || saithsaɪθ || seythseɪθ || *seiθ<*seχt |- | '8' || eizhei̯s || wythʊɪθ || ethɛːθ || *oiθ<*oχt |- | '9' || navnao̯ || nawnɑʊ || nawnaʊ || *naw |- | '10' || dekdek~deːg || degdeɡ || degdɛːg || *deg<*dek- |} Na tabla anterior cuando esisten dos formes dixebraes por / la primera ye la forma masculina y la segunda la forma femenina.

celta-P y celta-Q El siguiente cuadru compara delles formes léxiques en celta-P (galu-britónicu) y en celta-Q (goidélicu): {| style="text-align:center;" ! rowspan=2|Proto-Celta | colspan=4 bgcolor="pink" | Galu-Britónicu | colspan=4 bgcolor="lightseagreen" | Goidélico ! rowspan=2|GLOSA |- | bgcolor="pink" | Proto-P | bgcolor="pink" | Galu | bgcolor="pink" | Galés | bgcolor="pink" | Bretón | bgcolor="lightseagreen" | Proto-Q | bgcolor="lightseagreen" | Irlandés | bgcolor="lightseagreen" | Gaélicu Escocés | bgcolor="lightseagreen" | Manés

! *kwennos | **pennos | pennos | pen | penn | **qenn | ceann | ceann | kione | 'cabeza'

! *kwetwar- | **petwar- | petuarios | pedwar | pevar | **qethair | ceathair | ceithir | kiare | 'cuatro'

! *kwenkwy | **pemp- | pinpetos | pump | pemp | **qwĩk | cúig | còig | queig | 'cinco'

! *kweis | **pwis | pis | pwy | piv | **qwiai | cé (ant. cia) | cò/cia | quoi | 'quién'

Referencies

Bibliografía Aleini M (1996). Origini delle lingue d'Europa. Dillon M and Chadwick N (1967). Celtic Realms. Filppula, M., Klemola, J. and Pitkänen, H. (2001). The Celtic roots of English, Studies in languages, Non. 37, University of Joensuu, Faculty of Humanities, ISBN 9-5245-8164-7. Forster Pa and Toth A (2003). Towards a phylogenetic chronology of ancient Gaulish, Celtic and Indo-European. PNAS 100/15 9079-9084. Hawkes, J. (1973). The first great civilizations: life in Mesopotamia, the Indus Valley and Egypt, The history of human society series, London: Hutchinson, ISBN 0-09-116580-6. Jackson, K., (1994). Language and history in early Britain: a chronological survey of the Brittonic languages, 1st to 12th c. A. D, Celtic studies series, Dublin: Four Courts Press, ISBN 1-85182-140-6. Nichols and Gray (2004). Quantifying Uncertainty in a Stochastic Model of Vocabulary Evolution. Rivet A and Smith C (1979). The Placenames of Roman Britain. Vennemann T, (2003). Europa Vasconica – Europa Semitica. Berlin

Enllaces esternos Ethnologue report for Brythonic languages Invisible Britons: the view from linguistics

Britónicu Categoría:Historia del Reinu Xuníu