Les llingües kypchak o túrquiques noroccidentales (tamién llamaes qypchaq y kipchak) constitúin una de les principales cañes de la familia túrquica que cunta con unos 22 millones de falantes un área que s'estiende dende Lituania a China.
Clasificación Les kypchak clasifíquense internamente en tres grupos, basaos en criterios xeográficos y carauterístiques compartíes: Kipchak-Bolgar (Kipchak urálicu o uralocaspio), qu'inclúi nel bashkir y el tártaru (tatar). Kipchak-Cumano (kipchak pontocaspio), qu'inclúi'l karachay-balkar, el kumyk, el karaim, el krymchak, el estinguíu cumano y el kipchak, puramente dichu. L'urum y el tártaru de Crimea paecen tener una base kipchk-cumana, pero fueron sveramente influyíos pol túrquico oghuz. Kypchak–Nogay (aralocaspiano), qu'inclúi'l cazacu, el karakalpak, y el nogai (o tártaru nogay), sibir (tártaru siberianu). Kirguís-Kypchak qu'inclúi'l kirguís, y l'altai. La llingua usada polos mamelucos d'Exiptu paez ser una llingua kypchak, probablemente perteneciente al grupu cazacu-nogay.
Descripción llingüística Les llingües kypchak comparten ciertes carauterístiques comunes dexen clasificales xuntes. Delles carauterístiques son compartíes por otres llingües túrquiques, anque otres son esclusives del grupu kypchak.
Carauterístiques compartíes con otros grupos Camudo de la /*d/ del proto-túrquico a /j/ (e.g. *hadaq > ajaq 'pie'). Perda de la /*h/ inicial (caltenida namái en khalaj)
Carauterístiques esclusives del grupu Uso estensivu de la sinarmonía vocálica acomuñada al redondeamiento vocálicu (e.g. golor vs. olar 'los (pron,)') Reforzamientu de la inicial (e.g. * > 'siete') Diptongación en sílaba final de y (e.g. * > 'monte', * > 'agua')
Comparanza léxica Los numberales en distintes llingües túrquiques noroccidentales son:Turkic numerals (E. Chan) GLOSAKypchak-BolgarKypchak-CumanoKypchak-NogaiKirguís-Kypchak PROTO-KYPCHAK Bashkir Siber tártaru Tártaru Karaim Kumyk Karachai-Balkar Kara-kalpak Cazacu Nogai Kirghiz Altai '1' bĕr pir ber bir bɨr bir bɪr bɘr bir bir bir *bir*bir '2' ikĕ igiĭkĭ ike æki ɛki eki ʲekɪ ʲɘkɘ eki eki eki *ẹki*ẹki '3' ɵ̆s yʧ ɵɕ yʧ yç yʧ ʏʃ ʉʃ yʃ yʧ yʃ *yʧ*üč '4' dyrt tørt dyrt dʲortʲ dərt tørt tørt tyʉ̯ɾt dørt tœɾt tœrt *dørt*dört '5' biʃ pes biʃ bʲæʃ bɛʃ beʃ bes bʲɘs bes beʃ beʃ *beʃ*beš '6' ɑltɯ̆ ɑltɯ altɤ ɑltɯ ɑltə ɑltɯ altɨ ɑltə ɑltɨ ɑltɯ altɯ *ɑltɯ*altı '7' jĕtĕ jedijættĭ ʑide jædi jetti ʤeti ʒetɪ ʒʲɘtɘ jeti ʤeti jetj *ʤetti*jetti '8' higĕð segizsɛgĭz siɡez sʲægiz sɛgiz segiz segɪz sʲɘɣɘz segiz seɣiz segiz *segiz*segiz '9' toɣɯ̆ð toʁuz tuɢɤz toɣuz tɔʁʊz toguz toɣɨz tʷʊʁəz toʁɨz toʁuz toʁiz *toʁuz*toɣuz '10' un on un on ɔn on ʷon ʷʊn on on on *on*on
Ver tamién Kipchak Cumanos idioma cumano
Referencies
Bibliografía