thumb
Décimu Xunu Xuvenal (en llatín Decimus Iunius Iuvenalis, Aquino, actual Italia, 60 d. C. - Roma, 128 d. C.) foi un poeta llatín, activu a finales del sieglu I y empiezos del sieglu II, autor de dieciséis Sátires. Los detalles de la vida del autor son confusos, anque referencies dientro del so testu a persones conocíes a finales del sieglu I y principios del II afiten el so terminus post quem (fecha de composición más temprana).
Conforme col estilu vitriólico de Lucilio, creador del xéneru de la sátira romana, y dientro d'una tradición poética que tamién inclúi a Horaciu y Persiu, Xuvenal escribió siquier 16 poemes en hexámetru dactílico tomando un conxuntu enciclopédicu de tópicos de tol mundu romanu. Ente que les Sátires son una fonte vital pal estudiu de l'Antigua Roma dende un vastu númberu de perspeutives, la so forma d'espresión risible, hiperbólica hai, a lo menos, problemáticu l'usu de les afirmaciones atopaes nellos. A la primer vista, les Sátires pueden lleese como una crítica brutal de la Roma pagana, quiciabes por esti motivu pervivió nos scriptoria monásticos cristianos, un pescuezu de botella nel caltenimientu onde gran parte de los testos antiguos perecieron.
Biografía Los detalles precisos de la vida del autor nun pueden ser reconstruyíos con seguridá basándose na evidencia disponible anguaño. La Vita Iuvenalis (Vida de Xuvenal), una biografía del autor que s'acomuñó colos sos manuscritos non más tarde del sieglu X, ye pocu o namás que una extrapolación de les sos propies Sátires.
Les biografíes tradicionales, incluyendo la Vita Iuvenalis, apurren el nome completu del escritor, y tamién dicen que yera'l fíu, por naturaleza o por adopción d'un ricu llibertu (dacuando concrétase que yera un llibertu hispanu). Supónse que foi alumnu de Quintilianu y que prauticó retórica hasta qu'algamó la mediana edá, tanto como diversión como con propósitos llegales (les Sátires faen referencies frecuentes y exactes a la forma d'operar el sistema xurídicu romanu). La so carrera como satíricu supónse qu'empezó nuna etapa de la so vida bastante temprana. Al paecer, esti oficiu dexó-y ganase la vida dignamente; ye posible que-y diera hasta pa mercar una granxa en Tíbur (actual Tívoli). Yera bien amigu de Marcial (autor de los Epigrames).
Les biografíes tán conformes n'atribuyir a la so vida un periodu d'exiliu por cuenta de que faltó a un actor con altos niveles d'influencia na corte: l'emperador que lo exilió sería Traxanu o Domicianu, y toles biografíes asitien el so exiliu n'Exiptu, cola esceición de la qu'opta por Escocia.Peter Green: Introducción a la edición de Penguin Classics de les Sátires, edición de 1998: p.15 ff Otres tradiciones consideren que sobrevivió mientres dalgún tiempu dempués del añu de la muerte d'Adriano (138).Peter Green: Introducción a la edición de Penguin Classics de les Sátires, ed. de 1998: p.15 ff
Ye imposible dicir cuántu del conteníu d'estes biografíes tradicionales ye ficción y cuántu ye un fechu. Amplies partes son claramente meres deducciones de los escritos de Xuvenal, pero dalgunos aspeutos paecen tener más sustancia. Xuvenal nunca menta un periodu d'exiliu de la so vida, pero apaez en cada biografía tradicional esistente. Munchos estudiosos creen que la idea ye una invención posterior; les Sátires amuesen cierta conocencia d'Exiptu y Britania, y créese qu'esto dio llugar a la tradición de que Xuvenal foi exiliáu. Otros, sicasísobre manera Gilbert Highet, consideren que l'exiliu ye un fechu, y estos eruditos apurren una fecha concreta: dende l'añu 93 hasta'l 96, cuando Nerva convertir n'emperador. Acoten qu'una referencia a Xuvenal nún de los poemes de Marcial, que data de 92, ye imposible si nesa dómina Xuvenal tuviera yá nel exiliu o pasara'l so tiempu desterráu, pos Marcial nun deseyaría enfrentase a Domicianu mentando a una persona non prestosa como Xuvenal. Si Xuvenal foi desterráu, perdería los so patrimoniu, y esto esplicaría les consistentes descripciones de la vida de veceru de la que se llamenta nes Sátires.
La única otra pieza disponible d'evidencia biográfica ye la siguiente inscripción dedicatoria, que se diz atopada en Aquino col testu:(Dende L a R: la inscripción tal como se caltién, la inscripción restaurada, y la traducción de la inscripción restaurada.)
...]RI·SACRVM ...]NIVS·IVVENALIS ...] COH·[.]·DELMATARVM II·VIR·QVINQ·FLAMEN DIVI·VESPASIANI VOVIT·DEDICAV[...]XE : SVA PEC
CERE]RI·SACRVM D(ECIMVS) IV]NIVS·IVVENALIS TRIB(VNVS)] COH(ORTIS)·[I]·DELMATARVM II·VIR·QVINQ(VENNALIS)·FLAMEN DIVI·VESPASIANI VOVIT·DEDICAV[ITQ]XE :SVA PEC(VNIA)
A Ceres (esta cosa) sagrada : (Décimu Xunu?) Juvenal tribunu militar de la primer cohorte de les (lexones) Dalmátiques Duoviro, Quinquennalis, Flamen del Divín Vespasiano fixo'l votu y dedicó colos sos propios fondos (Corpus Inscriptionum Latinarum X.5382)
Los eruditos son de normal de la opinión de qu'esta inscripción nun se refier al propiu poeta: una carrera militar nun encaxar bien col pronunciáu anti-militarismu de les Sátires, y entá ye más les lexones de Dalmacia nun paecen esistir enantes del añu 166. Ye posible, sicasí, qu'esti Xuvenal fuera un pariente posterior del poeta, pos dambos proveníen de Aquino y tuvieron rellacionaos cola diosa Ceres (la única deidá a la que s'amuesa respetu nes Sátires). Pero si la teoría que rellaciona a los dos Xuvenal ye correuta, entós la inscripción amuesa que la familia de Xuvenal yera razonablemente adinerada, y que si realmente'l poeta yera'l fíu d'un llibertu estranxeru, entós los sos descendientes asimilar a la estructura de clases italiana con rapidez. Green piensa que ye más probable que la tradición del padre lliberto seya falsa, y que los antepasaos de Xuvenal pertenecíen a la nobleza italiana menor d'ascendencia relativamente antigua.Peter Green: Introducción a la edición de Penguin Classics de les Sátires, ed. de 1998: páxs.23-24
== Les Sátires y el so xéneru Contrariu a lo que aportara a Roma, Xuvenal traza una semeya acedo y despiadao de los sos contemporáneos. Nes sos propies pallabres, ye un mundu sobre'l cual «difficile est saturam non scribere» (Sátira I–30). A Xuvenal atribúyense 16 poemes conocíos, estremaos en cinco llibros; toos pertenecen al xéneru romanu de la sátira, que, na so forma más básica en tiempos del autor, entendía un discutiniu ampliu de la sociedá y les sos costumes en hexámetru dactílico.Lucilio esperimentó con otros metros enantes d'optar pol hexámetru dactílico. Na Sátira I, referente a l'amplitú y conteníu de la so obra, Xuvenal afirma que:
Desque Deucalión, cuando les agües enchentes alzaron les agües, esguiló cola so nave'l visu pa consultar l'oráculu, desque los peñascos allandiáronse y recibieron adulces el calor de la vida y Pirra exhibió a los homes les rapaces desnudes, lo que dende entós ocupa a los homes, el deséu, la medrana, la roxura, el placer, gociar, los discursos, too ello revuélvese nesti llibru.traducción de Manuel Balasch en www.isftic.mepsyd.es
ex quo Deucalion nimbis tollentibus aequor nauigio montem ascendit sortesque poposcit paulatimque anima caluerunt mollia saxa et maribus nudas ostendit Pyrrha puellas, quidquid agunt homines, uotum, timor, roxura, uoluptas, gaudia, discursus, nostri farrago libelli est. (1.81-86)
D'últimes, Xuvenal señala que'l so propósitu ye tola variedá de la esperiencia humana dende los alboreceres de la hestoria. Quintilianu, nel contestu d'un discutiniu de xéneros lliterarios apropiaos pa una educación oratoria, señaló que, a diferencia de tantes otres formes artístiques y lliteraries tomaes de los modelos griegos, «la sátira siquier ye toa nuesa» (enche quidem tota nostra est).Institutiones Oratoriae 10.1.95 Siquier dende la perspeutiva de Quintilianu, el versu satíricu griegu precedente (por casu, el de Hiponacte) o inclusive la prosa satírica llatina (como la de Petroniu) nun constituyía enche por sigo. La Enche romana yera un xéneru lliterariu formal más que ser una simple crítica humorística y atélite ensin formatu particular.
Llibru I: Sátires 1-5 Llibru II: Sátira 6 Llibru III: Sátires 7-9 Llibru IV: Sátires 10-12 Llibru V: Sátires 13-16 (La sátira 16 ta caltenida de manera incompleta)
Les Sátires individuales (salvo la 16) van dende 130 versos de la sátira 12 hasta los cerca de 695 de la sátira 6. Los poemes nun tán titulaos individualmente, pero los traductores de cutiu añadiéron-y títulos pa comodidá del llector.
Significáu de les Sátires
Anque Xuvenal foi llargamente estudiáu a lo llargo de los sieglos, el conteníu y el tonu de los sos Sátires fixéronse progresivamente problemáticos y difíciles de dixerir cola puxanza del movimientu feminista y mayor conciencia (y refugu) de too tipu d'intolerancia. Mientres el tonu de la sátira de Xuvenal foi considerada dende l'Antigüedá como un airáu despreciu escontra tolos representantes d'una esviadura social, estudiosos como W.S. Anderson y más tarde S.M. Braund suxirieron qu'esti aparente enfadu ye una mera persona (mázcara) retórica asumida pol autor pa criticar el desequilibráu enfadu amenáu pol tipu d'elitismu, sexismu y xenofobia colos que les Sátires paecen apinaes a la primer vista.Según Braund (1988 p. 25), la Sátira 7 – el poema col qu'empieza'l Llibru III - representa una rotura» coles sátires 1 a 6 - Llibros I y II – onde Juvenal arrenunciu a la indignatio de la «persona enoxada» en favor de la ironía d'una persona «muncho más racional ya intelixente». El calter aforístico, absolutista, del testu lleva demasiáu fácilmente a l'aplicación indiscriminada de crítiques orixinariamente empobinaes a exemplos lliterarios de vicios en particular. Nel interés de caltener el testu llibre de tales esmoliciones, ye vital que'l testu y el so autor estremar de la manera o estilu nel que de normal fueron lleíos. Como señaló'l teóricu lliterariu Stanley Fish, la llectura d'un testu ye tanto'l productu de les creencies y prexuicios del llector como'l d'aquellos conteníos dientro del testu. La misoxinia y otres formes d'odiu percibíes nel testu son tan atribuyibles a lo que los llectores a lo llargo de los sieglos llevaron a la llectura como a lo que pretendía Xuvenal.