thumb|260px|right|Ilustración de la enciclopedia escolar de 1909 The How and Why Library: Little Questions that Lead to Great Discoveries. El tresporte (del llatín trans, "al otru llau", y portare, "llevar") ye'l treslláu de dalgún llugar a otru dalgún elementu, polo xeneral persones o bienes, pero tamién un fluyíu. El tresporte ye una actividá fundamental dientro del desenvolvimientu de la humanidá.
Sistema de tresporte
Componentes del sistema de tresporte Pa llograr llevar a cabu l'acción de tresporte ríquense dellos elementos, qu'interactuando ente sigo, dexen que se lleve a cabu: Una infraestructura na cual llévase físicamente l'actividá, por casu les víes pal tresporte carreteru, ductos pal tresporte d'hidrocarburos, cables pal tresporte de lletricidá, canales pa la navegación en continente (inland navigation), aeródromos pal tresporte aereu, etc. vehículu preséu que dexa'l treslláu rápidu de persones. Exemplos de vehículos son la bicicleta, la motocicleta, l'automóvil, el autobús, el barcu, l'avión, etc.
Un operador de tresporte, que fai referencia a la persona que conduz o guía el vehículu Unos servicio que dexen que l'actividá llevar a cabu de forma segura, como semáforos.
Ufierta y demanda Los inxenieros de tresporte utilicen estos conceutos a la de concebir, planiar, diseñar y operar un sistema de tresporte. Pa tener un sistema eficiente, ye deseable que la demanda utilice al máximu la infraestructura esistente. La demanda va deber solo en bien poques ocasiones superar la ufierta.
Unu de los exemplos más ilustrativos ye'l de les víes. La ufierta pa esti casu son les víes y los vehículos demandar. Cuando pocos vehículos demanden la vía, dizse que la infraestructura ta emprestando un bon serviciu, pero ye ineficiente. Cuando munchos vehículos utilicen la vía de forma funcional, van operar de forma eficiente la infraestructura, pero'l serviciu qu'empresta a los usuarios yá nun ye tan bonu. Cuando demasiaos vehículos demanden les víes forma conxestión y esto considérase inaceptable.
Clasificación El tresporte puede ser clasificáu de delles maneres de forma simultánea. Por exemplu, referente al tipu de viaxe, al tipu d'elementu tresportáu o al accesu. Por exemplu, ye tresporte de pasaxeros xeneralmente clasifícase en tresporte públicu y el tresporte priváu.
Tresporte de pasaxeros, tresporte de carga El tresporte de carga ye la disciplina qu'estudia la meyor forma de llevar d'un llugar a otru bienes. Asociáu al tresporte de carga tiense la Loxística que consiste n'asitiar los productos d'importancia nel momentu precisu y nel destín deseyáu. La diferencia más grande del tresporte de pasaxeros ye que pa ésti se cunten el tiempu de viaxe y el confort.
Tresporte urbanu, tresporte interurbanu Esta clasificación ye bien importante poles diferencies qu'impliquen los dos tipos de viaxes. Mientres los viaxes urbanos son curtios, bien frecuentes y recurrentes, los viaxes interurbanos son llargos, menos frecuentes y recurrentes.
Tresporte públicu, tresporte priváu
Denominar tresporte públicu a aquel nel que los viaxeros comparten el mediu de tresporte y que ta disponible pal públicu polo xeneral. Inclúi diversos medios como autobuses, trolebuses, tranvíes, trenes, ferrocarriles suburbanos o ferrys. Nel tresporte interregional tamién coesiste'l tresporte aereu y el tren d'alta velocidá.
El tresporte públicu estremar del tresporte priváu básicamente en que: en tresporte priváu l'usuariu puede escoyer la ruta *en tresporte priváu l'usuariu puede escoyer la hora de partida, ente qu'en tresporte públicu l'usuariu tien de cinxise a los horarios en tresporte priváu l'usuariu puede inferir na rápidez del viaxe, ente qu'en tresporte públicu'l tiempu de viaxe ta dau poles paraes, los horarios y la velocidá d'operación. nel tresporte públicu l'usuariu recibe un serviciu en cuenta de un pagu, conocíu téunicamente como tarifa, ente qu'en tresporte priváu, l'usuariu opera'l so vehículu y faise cargu de los sos costos.
El más representativu de les maneres de tresporte priváu ye l'automóvil. Sicasí, la caminada y la bicicleta tamién tán dientro d'esta clasificación. El taxi, magar ser un serviciu d'accesu abiertu al públicu, ye clasificáu como tresporte priváu.
Tresporte escolar El tresporte escolar o tresporte d'estudiantes lleva a cabu viaxes de neños y adolescentes dende los llugares de residencia hasta los colexos y vece trata. Magar que munchos d'estos viaxes llevar a cabu en medios de tresporte priváu, ye tamién bien frecuente que se lleven a cabu de forma coleutiva en buses y caravanes especiales pa esti propósitu.
N'Estaos Xuníos y otros países ye habitual que se dediquen autobuses pa llevar a los escolares del so llugar de residencia a la escuela. La normativa d'Estaos Xuníos obliga a qu'un cuidador adultu, aparte del conductor, vaya nel autobús y que los autobuses nun tengan más de 16 años.
N'otros países como Alemaña o Finlandia, los alumnos van solos nos vehículos del tresporte públicu de la ciudá. De normal, los estudiantes reciben una tarxeta que-yos dexa faer usu d'estos servicios por tol semestre de forma ilimitada, a un costu bien baxu (subsidiado).
Nel casu d'un países Suramericanos; Chile tien una tarifa diferida pa estudiantes a la que puede optase presentando un Pase escolar al momentu d'atayar el pasaxe. Esti de la mesma dexa optar a distintes tarifes, siendo Educación primaria pasaxe ensin costu y Educación secundaria amás d'Educación cimera un porcentaxe del pasaxe adultu (50% en rexones y 33% en Santiago). En Davis, Estaos Xuníos, más del 40% de los neños y neñes van al colexu en bicicleta.
Medios de tresporte
Maneres de tresporte Les maneres de tresporte son combinaciones de redes, vehículos y operaciones. Inclúin el caminar, la bicicleta, el coche, la rede de carreteres, los ferrocarriles, el tresporte fluvial y marítimo (barcos, canales y puertos), el tresporte aereu (aeroplanos, aeropuertos y control del tráficu aereu), inclusive la unión de dellos o los trés tipos de tresporte.
Según les maneres de tresporte utilizaos, el tresporte clasifícase o categoriza en: Tresporte per carretera: peatones, bicicletes, automóviles y otros vehículos ensin riéles. Tresporte per ferrocarril: material rodante sobre víes ferriales. Tresporte por víes navegables: tresporte marítimu y tresporte fluvial. Tresporte aereu: aeronaves y aeropuertos. Tresporte combináu: utilícense delles maneres de tresporte y la mercancía se transborda de vehículu a otru. Esta manera de tresporte desenvolvióse dando llugar al tresporte intermodal o tresporte multimodal, nel que la mercancía arrexuntar en «unidaes cimeres de carga», como'l contenedor, que dexen el tresporte per distintes víes ensin «rotura de carga». Tresporte vertical: ascensores y montacargas. Tresporte por tuberíes: oleoductos y gasoductos, nos que s'impulsen fluyíos al traviés de tuberíes per aciu estaciones de bombéu o de compresión.
Coles mesmes, puede estremase ente tresporte públicu y tresporte priváu dependiendo de la propiedá de los medios de tresporte utilizaos.
Tamién puede ser interesante la distinción ente'l tresporte de mercancíes y el tresporte de pasaxeros.
Modelización del tresporte
La modelización de tresporte o modelación de tresporte dexa planiar situaciones futures y actuales del tresporte urbanu. El conceutu de “modelu” tien de ser entendíu como una representación, necesariamente simplificada, de cualquier fenómenu, procesu, institución y, polo xeneral, de cualquier sistema”. Ye una ferramienta de gran importancia pal planificador, pos dexa asemeyar escenarios d'actuación y temporales diverses qu'ayuden a evaluar alternatives y realizar el diagnósticu de futuru.
L'esquema clásicu de modelación ye'l de cuatro etapes o cuatro pasos.
Pasu 1: Modelos de xeneración de viaxes pa evaluar viaxes producíos y atraíos per cada zona de tresporte en distintos escenarios. Pasu 2: Modelos de distribución, pa envalorar matrices orixe-destino (O/D) futures. Pasu 3: Modelos de seleición modal, pa determinar la captación de cada manera ente les distintes rellaciones O/D, pa los motivos que se cubiquen. Pasu 4: Modelos de seleición de ruta o asignación que dexa determinar los caminos o rutes escoyíes pa cada rellación y la carga por tramu pa llinies o redes viarias nos distintos periodos horarios analizaos.
Dacuando, según los datos disponibles y el tipu d'analís que se desea puede prescindise del modelu de xeneración, quedando en tres etapes y llográndose namái'l modelu de distribución. En corredores de carreteres ensin tresporte públicu realmente competitivu, ye frecuente suponer que nun hai tresvase modal y namái s'use'l de distribución (o un modelu de crecederes) y el de asignación namái.
Tamién pueden mentase otros tipos de modelos como los d'usos del suelu que dexen analises interrellacionaos y complexos ente actividá nel territoriu y tresportes.
Tresporte y comunicaciones El tresporte y la comunicación son tanto sustitutos como complementos. Anque la meyora de les comunicaciones ye importante y dexa tresmitir información per telégrafu, teléfonu, fax o corréu electrónicu, el contautu personal tien carauterístiques propies que nun se pueden sustituyir.
La crecedera del tresporte sería imposible ensin la comunicación, vital pa sistemes de tresporte avanzaos (control de trenes, control del tráficu aereu, control del estáu del tránsitu en carretera, etc.). Nun esiste, sicasí, rellación probada ente la crecedera d'estos dos sistemes. El meyor previsor de la crecedera d'un sistema de tresporte ye la crecedera del productu internu brutu (PIB) d'un área. Resulta, amás, relativamente fácil atopar predicciones del PIB. L'usu de series históriques pa predicir la crecedera futura del sistema de tresporte puede llevar a serios errores (problema de la "suboptimización" o d'analís fragmentariu d'un sistema).
Tresporte, actividaes y usu de la tierra El tresporte y l'usu de la tierra tán rellacionaos de manera direuta. Dependiendo del usu de la tierra xenérense actividaes específiques que non necesariamente coinciden col llugar de residencia de quien les desenvuelven, y nesi casu débense treslladar. Una xornada puede ser estremada ente'l tiempu gastáu n'actividaes y el tiempu gastáu viaxando dende y escontra el llugar nel cual desenvuélvense tales actividaes. Dizse que'l tresporte ye "una demanda indireuta", yá que escarez de fin en sí mesmu, pero ye necesariu pa desenvolver les actividaes nel sitiu de destín.
L'agrupación d'una variedá d'actividaes dientro de la mesma zona terrestre embrive la necesidá del tresporte. Otra manera, la organización per zones d'actividaes esclusives aumentar. Sicasí, hai economíes d'escala al arrexuntar actividaes, lo que torga una organización d'actividaes por zones dafechu heteroxénees.
Tamién el tresporte y l'usu de tierra actúen recíprocamente otra manera, yá que los servicios de tresporte peracaben tierra, al igual que les ciudaes. Un sistema de tresporte eficiente puede embrivir l'usu de la tierra. Sicasí, esti aforru tien de ser comparáu col costu; un sistema de tresporte eficiente nuna ciudá grande puede tener un costu por demás eleváu.
Tresporte, enerxía y mediu ambiente El tresporte ye un consumidor importante d'enerxía, puede llograr per aciu la quema de combustibles, hasta nun hai muncho mayoritariamente fósiles en motores de combustión. Nel procesu de combustión xenérense emisiones gaseoses contaminantes (CO2, CO, NOx, SOx y otros, como partícules) que la so nocividad depende de la fonte d'enerxía usada.