Las lenguas nor-pondo o lenguas del bajo Sepik son una pequeña familia lingüística formada por seis lenguas hablada en el norte de Papúa Nueva Guinea. Como familia fueron identificadas por K. Laumann (1951) quien las denominó nor-pondo. Más tarde estas lenguas fueron consideradas por Donald Laycock (1973) como parte de las lenguas Sepik-Ramu (actualmente desechadas como grupo filogenético). Más tarde Malcolm Ross (2005), que denominaba lenguas del bajo Sepik al grupo nor-pondo, las reclasificó junto con las lenguas Ramu en lo que el denomina lenguas Ramu-bajo Sepik. Ethnologue (2009) considera el nor rama pero divide las lenguas pondo en cutro ramas.
Clasificación El nombre de la familia deriva de la palabra nor 'persona' en idioma murik y pondo 'hombre' en idioma angoram. Como el murik y angoram pertenecen a dos ramas diferentes de la familia el término nor-pondo se usa para nombrar a la familia constituida por estas dos ramas. Una clasificación estándar de la familia es la siguiente:
Ross (2005) observó que el murik no comparte la características de la primera y segunda persona del kopar y las lenguas pondo. La propuesta tentativa de Foley (2005) es que el Chambri y el Angoram son ramas primarias, por lo que la familia tendría cuatro ramas: Nor, Chambari, Karawari–Yimas, Angoram.
Descripción lingüística Fonología El lingüista William A. Foley hizo trabajo de campo sobre cuatro de las seis lenguas de la familia. A partir de su trabajo, realizó un estudio comparativo de la familia reconstruyendo a partir de listas de cognados el siguiente inventario consonántico para el proto-nor-pondo: {| class="wikitable" ! colspan=2| !Labial !Alveolar !Palatal !Velar |- align="center" ! rowspan=3|no-continuante !! simple | style="font-size:larger;" | | style="font-size:larger;" | | | style="font-size:larger;" | |- align="center" ! pre-nasal | style="font-size:larger;" | | style="font-size:larger;" | | | style="font-size:larger;" | |- align="center" ! nasal | style="font-size:larger;" | | style="font-size:larger;" | | | style="font-size:larger;" | |- align="center" ! rowspan=3|continuante !! fricativa
| style="font-size:larger;" |
|- align="center" ! líquida | | style="font-size:larger;" |
|- align="center" ! aproximante | style="font-size:larger;" | | | style="font-size:larger;" |
Pronombres Los pronombres reconstruidos para el proto-nor-pondo son: {| class=wikitable |- | yo || *ama || nosotros dos || *ka-i, *ka-pia || unos pocos de nosotros || *(p)a-ŋk-i-t || [todos] nosotros || *a-i, *a-pia, *i-pi |- | tú || *nɨmi || vosotros dos || *ka-u, *ka-pua || unos pocos de vosotros || *(p)a-ŋk-u-t || [todos] vosotros || *a-u, *a-pu, *i-pu(a) |- | él || *mɨn || ellos dos || *mɨnɨmp ? (M),*mpɨ ? (F) || unos pocos de ellos || *mɨŋkɨ-t || [todos] ellos || *mump (M),*pum (F) |} Proto-Nor-Pondo (Foley) {| class=wikitable |- | nosotros dos || *ka-i, *ka-pa-i || unos pocos de nostros || *(pa)ŋk-it || todos nosotros || *a-i, *a-pa-i, *(y)i-i, *(y)i-pa-i |- | vosotros dos || *ka-u, *ka-pa-u || unos pocos de vosotros || *(pa)ŋk-ut || todos vosotros || *a-u, *a-pa-u, *(y)i-u, *(y)i-pa-u |- | ellos dos || ? || unos pocos de ellos || *mɨŋkɨ || todos ellos || *mump ?
Comparación léxica Los numerales en diferentes lenguas nor-pondo:Nor-Pondo Numerals (E. Chan)Foley, William A. (2005) {|class=wikitable style="text-align:center" |- ! rowspan=2|GLOSA ! colspan=2|Nor ! colspan=4|Pondo ! rowspan=2|PROTO-NOR-PONDO |- ! Murik || Kopar || Chambri || Yimas || Tabriak || Angoram |- | '1' || abéː || || mbwia- || mpa-m || mban || mbia- || *mb(w)ia- |- | '2' || kóːbo || kompari || -ri || p-rpal || simipay || -par || *-ri-pa(ri) |- | '3' || keróːngo || || -ram || p-ramnawt || simianmaw || -elɨm || *-ram |- | '4' || sannango || || || ma-mpl ama-mpl2+2 || samunum || || *sam-(?) |- | '5' || tabúːgo || || || tam || suam || || *tambu-(?) |- | '6' || patéib+1 || || || 5 mawŋkwat 1 || sambaymbia || || *5+1 |- | '7' || patéib+2 || || || 5 mawŋkwat 2 || sambasimipay || || *5+2 |- | '8' || patéib+3 || || || 5 mawŋkwat 3 || sambasimianmaw || || *5+3 |- | '9' || patéib+4 || || || 5 mawŋkwat 4 || sambawsanɨm || || *5+4 |- | '10' || dáːrabór || || || nuŋkara-wl || sumburi || || |} Algunos cognados adicionales aparecen en esta otra lista:.Foley, William A. (2005). "Linguistic prehistory in the Sepik-Ramu basin". In Andrew Pawley; Robert Attenborough; Robin Hide; Jack Golson (eds.). Papuan pasts: cultural, linguistic and biological histories of Papuan-speaking peoples. Canberra: Pacific Linguistics. pp. 109–144. . OCLC 67292782. GLOSAPROTO-NOR-PONDOPondoNor Yimas Karawi Chambri Angoram Murik Kopar 'persona' *nor nar-maŋ yarmasɨnar noranan nor nor 'varón' *pon panmal panmari pondo puin 'mujer' *ŋay ŋay asay kaye nuŋor ŋai nana 'agua' *arɨm arɨm arɨm arɨm alɨm arɨm arɨm 'fuego' *awr awt awi ayɨr aluŋ awr awr 'sol' tɨmal sɨmari sɨnmari mbwino akɨn akɨn 'luna' *m(w)il ? mɨla tuŋkwi mwɨl mɨle karewan karep 'estrella' awak suŋkwiɲcirim suŋgwi areɲjo moai kinaŋ 'canoa' *kay kay kay ke ke gain kain 'casa' nam yam kurɨr nam iran indan 'aldea' *num num imuŋka num num nomot numot 'senos' *nɨŋgay nɨŋay ɲjay nɨŋke ŋge niŋgen niŋgin 'diente' *sisiŋk ? tɨrɨŋ sɨsɨŋ sraŋk sisiŋ asarap asirap 'sangre' *ya- yat yay yari ayakone yaran yuwaran 'hueso' *sariŋamp tanɨm tanɨm anamp salɨŋ sariŋib̩ sarekimp 'lengua' *minɨŋ mɨɲɨŋ mumɨɲɨŋ tɨbulaniŋk mɨnɨŋ menɨŋ mimiŋ 'ojo' *tambri tuŋkuruŋ sampɨs sɨsiŋk tambli nabrin nambrin 'nariz' tɨkay ipun wambusu naŋɨm daur imbot 'pierna' *namuŋk pamuŋ pamuŋ namaŋk namuŋ namɨŋ 'pelo' wapwi wampi yawi mbwikmaley dwar ruar 'oreja' *kwand- kwantumuŋ kwandukas kukunam kwandum karekep kundot 'huevo' *awŋ awŋ yawŋ awŋk awŋ gaug awŋ 'hoja' *nɨmpramp nɨmprɨm yimprɨm nɨmpramp namblum nabirɨk nɨmbiraŋ 'ayer / mañana' *ŋarɨŋ ŋarɨŋ arɨŋ namasɨnɨŋ nakɨmɨn ŋarɨŋ rari 'remo' *(mɨ)naŋ muraŋ mɨnaŋ naŋk inap inaŋ naŋ 'nuez de betel' *poruŋ patn payn muntɨkɨn parɨŋ porog puruŋ 'cal' *awi(r) awi as ayɨr awer air air 'cerdo' *numpran numpran impian numpran imbar nɨmbren nɨmbren 'cocodrilo' manpa manpo ayi walami oramen uri 'serpiente' *wakɨn wakɨn wakɨn wan paruŋ wakɨn ikun 'mosquito' *naŋgun naŋkun yaŋkun naŋgun wawarɨn nauk nangɨt 'suelo' *andi anti anti nɨŋkrump andi agin andin 'heces' *mɨndi mɨlɨm mɨnti muɲjar mɨndi mɨndɨn mɨndɨ 'oír' *and- andɨ andu andɨ andɨ dɨn nda 'golpear' *di tupul kurar dɨɨ ti di nɨŋ 'comer' *am(b) am(b) am(b) am(b) am(b) mɨn ma 'ir' *wa wa kuria kal wa on wa 'venir' *ya ya kurapia ya ya ya ya 'sentarse' *sa tay sa nda sa nda 'grande' *kupa kɨpa kupa wupa kupa apo kapu 'frío' *sarV- tarɨk sarɨk saruk popant sarapakin
Referencias
Bibliografía Ross, Malcolm (2005). "Pronouns as a preliminary diagnostic for grouping Papuan languages". In Andrew Pawley, Robert Attenborough, Robin Hide, Jack Golson, eds. Papuan pasts: cultural, linguistic and biological histories of Papuan-speaking peoples. Canberra: Pacific Linguistics. pp. 15-66. ISBN 0858835622 Foley, William A. (2005). "Linguistic prehistory in the Sepik-Ramu basin". En Andrew Pawley; Robert Attenborough; Robin Hide; Jack Golson (eds.). Papuan pasts: cultural, linguistic and biological histories of Papuan-speaking peoples. Canberra: Pacific Linguistics. pp. 109–144
Categoría:Lenguas de Papúa Nueva Guinea