Valenciano de transición o tortosino son los nombres que recibe el dialecto de transición entre el catalán noroccidental y el valenciano.

Extensión geográfica Comprende el sur de Cataluña, el sur de la Franja de Aragón y el noroeste de la provincia de Castellón. En comarcas, corresponde al Maestrazgo, Los Puertos de Morella (menos Olocau del Rey, de habla castellana), el Matarraña (incluyendo los municipios catalanófonos del Bajo Aragón y de Bajo Aragón-Caspe (Maella, Fabara y Nonaspe), el Montsiá, el Bajo Ebro, la Tierra Alta y el sur de la Ribera de Ebro (sur del Pas de l'Ase) y el sur del Priorato.

Según la división de la conjugación verbal en -és, -ís (cantés, batés, dormís) o en -ara, -era, -ira (cantara, batera, dormira), el extremo sur incluiría solo Vinaroz y Alcalá de Chivert. Por este motivo, se diferencian dos sectores: el septentrional y el meridional o valenciano septentrional.

Filiación dialectal thumb|right|250px|Dialecto valenciano de transición o tortosino dentro del catalán. La filiación dialectal ha sido variable. En el primer cuarto del diversos autores lo incluyeron en el valenciano. Posteriormente, autores como Badia, Veny, Alcover o Moll lo incluyen en el catalán noroccidental aunque poniendo énfasis en la consideración de habla de transición. En cambio, Lluís Gimeno es contrario al carácter de transición y lo considera como el tercer subdialecto del catalán occidental.

Características lingüísticas Respecto a los rasgos característicos generales del catalán noroccidental, el valenciano de transición se distingue en los siguientes puntos.

Fonética Vocalismo /a/ tónica en contacto con palatal = [ɛ]: llarg > , aigua > , iaio > (véase: palatalización) /a/ postónica final = [a]: porta > , dona > ; : porta > , dona > , mestra > (masculino: ) (véase: armonía vocálica) /e/ átona > [i] en contacto con palatal (no es sistemático) = senyor > (véase: palatalización)

Consonantismo DY, I, BY, GY Intervocálicas: CORRIGIA, PEIORE, MAIORE, BAUBIA = : corretja , pitjor , major , boja (véase: palatalización) Finales: RUBEU, PODIU = : roig , puig (véase: palatalización) /v/ vi, vaca = en Pauls y Canet: [v]; en el resto: [b] (véase: betacismo) Progresiva palatalización de los fonemas africados alveolares: dotze > , pots > Fusión progresiva de los fonemas y : caixó >

Morfología Morfología nominal Pronombres personales Caso recto (caso nominativo) (P1, P4, P5) = , natros/natres, vatros/vatres Caso oblicuo (caso acusativo, caso dativo...) = és per a "mi", "mos" diuen que sí, "los" veuen vindre, "vos"/"tos" ho portaré Demostrativos = este (-a, -os, -es); eixe (-a, -os, -es); aquell (-a, -s, -es) Locativos = això, allò; aquí/ací, allí/allà Preposiciones y adverbios (catalán y tortosino) per a = per a, pa menys = menos després = ancabat, adés, después només que = so que (Tierra Alta) aviat = prompte, alego doncs = pos, pus fins a (lugar) = hasta

Morfología verbal Indicativo P4, P5 presente = cantem(/cantam), canteu(/cantau) P3 Imperfecto: dir, caure, creure = dia, caïa, creïa Presente del verbo ser = sóc, ets/eres, és, som, sou, són Subjuntivo P1, P2, P3, P6 presente 1a Cj = cante, -es, -e/-a, -en P1, P2, P3, P6 presente 2a Cj = córrega, -es, -a/-e, -en P1, P2, P3, P6 presente 3a Cj = dòrmiga, -es, -a/-e, -en P4, P5 presente = analogía con el subjuntivo imperfecto Imperfecto: cantessa, dormiguessa Imperativo Futuro = "trauràs-te-ho" tu mateixa, sentes? Formas no personales Infinitivo + pronombre débil = ascaufar-se, anar-mô'n, agarrar-les, minjar-vos Incoativos -ĪSC- = patixo, lleigixen, bullixo, fugixo

Léxico thumb|right|350px|Comarcas del valenciano de transición. Paralelismos Valenciano,tortosino y balear Catalán estándar besada petó calces mitges faldetes faldilles torcar netejar

Valenciano y tortosino Catalán estándar de bades gratuït galtada bufetada bancal feixa de terra xic/xica noi/noia xiquet/xiqueta nen/nena antrompessar ensopegar bajoca mongeta poal cubell

Palabras genuinas Valenciano de transición Catalán certinitat certesa ado àdhuc lligallo camí ramader escuranda vaixella bruta vamà que potser que mano germà baldana botifarra maldar renyar pesteta bitxo xeic/xec/ec (vocativo) noi xeica/xeca/eca noia bacó/tossino porc/tossino xompo feixuc/trist panís blat de moro rabera ramat rendilla mosquít petit pataca patata abadejo bacallà

Notas

Referencias

Enlaces externos LlibresEbrencs (en catalán) Cóm parlem per allà baix? Recogida no académica de palabras y expresiones usadas en las Tierras del Ebro (en tortosino / valenciano de transición)

Categoría:Subdialectos del valenciano Categoría:Dialectos del catalán