La Cohors I Gallica equitata civium romanorum fue una unidad auxiliar del ejército imperial romano del tipo cohors quinquagenaria equitata , con una dilatada historia de cuatro siglos.

Los orígenes

La unidad fue reclutada como unidad de infantería -Cohors quinquagenaria peditata- como Cohors I Voluntariorum en Italia durante la emergencia provocada por la Clades Variana o desastre de Teotoburgo del año 9, recibiendo sus enseñas el 22 de abril de 10, y siendo enviada por el emperador Augusto al limes del Rin, para substituir a las unidades auxiliares destruidas y reforzar la frontera. Como las Germaniae eran simples distritos militares de la Gallia Belgica, la unidad recibió el sobrenombre de Gallica, denominándose en ese momento Cohors I Gallica Voluntariorum, por lo que estaba dirigida por un Tribunus cohortis del orden ecuestre.

miniatura|izquierda|200px|Imagen del campamento romano de Aquae Quarquennae, en Baños de Bande (Orense), donde pudo estar acantonada la Cohors I Gallica e.c.r. Hacia 15-20, bajo Tiberio, fue enviada a Dalmatia, y, poco después, antes de 30, a la Hispania Tarraconensis, donde permaneció durante el resto de su historia, siendo una de las tres cohortes auxiliares mencionadas por Suetonio -Galba 10, 2- como auxiliares de la Legio VI Victrix en 68.

La cohorte permaneció en la Tarraconensis y desde 74 fue asignada a la Legio VII Gemina, y es posible que fuese acuartelada en el castellum de Aquis Querquennis (Baños, Bande, Orense). miniaturadeimagen|Inscripción funeraria procedente de Luyego de Somoza (León, España), dedicada a Julio Capitón, soldado de la cohorte a mediados del . Bajo Domiciano, con motivo del debilitamiento de las unidades de caballería de guarnición en la Península tras el traslado del Ala Parthorum a Mauretania, la unidad fue transformada en Cohors equitata, pasando a ser mandada por un Praefectus cohortis ecuestre, recibiendo la condición de civium Romanorum, lo que permitía que sus hombres vistieran de la misma forma que la caballería y la infantería de las legiones. En ese momento fue destinada al castellum de Pisoraca (Herrera de Pisuerga, Palencia), donde substituyó a la mencionada Ala Parthorum.

El

A las órdenes de Titus Varius Clemens envió una vexillatio a la Mauretania Caesariensis bajo Antonino Pío para combatir a los mauri entre 144 y 152.

En 171 y en 175-177, bajo Marco Aurelio, colaboró con la Legio VII Gemina en las campañas contra los invasores mauri en la Baetica.

A lo largo del manuvo destacamentos en las zonas de minería aurífera de El Bierzo y de la región de Aquae Flaviae (Chaves) en el Norte de Portugal.

Los siglos y y la desaparición de la Cohorte

Su trayectoria en el y el nos es desconocida, pero la Notitia Dignitatum -occ. XLII, 32- menciona su existencia como unidad de infantería asentada en la ciudad de Veleia (Iruña, Álava), cerca de Vitoria, despareciendo en los turbulentos los de la usurpación de Constantino III y las operaciones de su general Geroncio y con la invasión de vándalos, suevos y alanos de 409.

El grupo de reconstrucción histórica

Actualmente existe un grupo que trata de reconstruir esta unidad militar, su equipo, tácticas y costumbres en su periodo entre los siglos y cuando estuvo basada en la ciudad de Veleia (Iruña, Álava). Ha participado en varias ediciones de "Tarraco Viva" y "Ludis Veleienses", entre otros.

Enlaces externos www.cohorsprimagallica.com

Fuentes primarias

CIL II, 2553: I(ovi) O(ptimo) M(aximo) / pro salute M(arci) Aureli Antonini / et L(uci) Aureli Veri Augustorum / ob natale(m) signor(um) vexillatio / coh(ortis) I Celtib(erorum) sub cura Zoili / Augustor(um) lib(erti) proc(uratoris) et Val(eri) Flavi / |(centurionis) coh(ortis) I Gall(icae) et Aeli Flavi b(ene)f(iciarii) proc(uratoris) / Augustor(um) et Lucreti Mater/ni imag(iniferi) leg(ionis) VII G(eminae) F(elicis) et Iuli Se/duli tesserari(i) c(ohortis) I C(eltiberorum) posita / Idib(us) Octobrib(us) Imp(eratore) L(ucio) Aure/lio Vero III et Quadrato co(n)s(ulibus) CIL II, 2555: I(ovi) O(ptimo) M(aximo) / pro salute M(arci) Aureli / Antonini et L(uci) Aureli Veri / Augustorum / ob natale(m) [aprunculorum] / milites coh(ortis) I Gall[i]c(ae) / sub cura [H]e[r]met(is) Aug[gustor(um) lib(erti)] / [p]r[oc(uratoris)] et Lucret(i) Patern(i) / [dec(urionis)] coh(ortis) I [Celtib(erorum)] et Ful/[----- CIL II, 2556: [I(ovi) O(ptimo) M(aximo)] / [p]r[o] sa[lute M(arci) Aureli] / Anton[ini et L(uci) Aureli] / Veri Aug[ustor(um) o]b n[atale(m)] / aprunc[ulor(um)] mil[ites] / coh(ortis) I Gal[l(icae) su]b cura [Zo]/[i]li Augustor(um) lib(erti) pr[oc(uratoris)] / [et] Val(eri) Flavi |(centurionis) coh(ortis) ei[us]/[de]m et Val(eri) Valentis [b(ene)f(iciarii)] / [pr]oc(uratoris) Augustor(um) et Iul[i] / [Iul]iani signif(eri) leg(ionis) VII [G(eminae)] F(elicis) / X K(alendas) Maias Pud[ente et Pollio]/[ne co(n)s(ulibus)] CIL II, 2913: Cornelianus / praefectus / c(ohortis) p(rimae) <C=G>(allicae) e(quitatae) c(ivium) R(omanorum) CIL II, 3851: C(aio) Cornelio Q(uinti) f(ilio) Gal(eria) Restituto / [Gra]ttio Ceriali / [trib(uno) mil(itum)] leg(ionis) III Gallicae / [trib(uno)] mil(itum) cohort(is) I Gallicae / [c]ivium Romanorum / praefect(o) [alae(?)------- CIL III, 5211-5215: T(ito) Vario Clementi / ab epistulis Augustor(um) / proc(uratori) provinciar(um) / Belgicae et utriusq(ue) Germ(aniae) / Raetiae Mauret(aniae) Caesar(i)ens(is) / Lusitaniae Ciliciae / praef(ecto) equit(um) al(ae) Britannicae miliar(iae) / praef(ecto) auxili(ari)orum in Mauret(aniam) Tingitan(am) / ex Hispania missorum praef(ecto) equit(um) al(ae) II / Pannoniorum trib(uno) leg(ionis) XXX U(lpiae) V(ictricis) {PRAEF} / praef(ecto) coh(ortis) II Gallorum Macedonicae / civitas Treverorum / praesidi optimo CIL III 15205,1: ------] / [proc(uratori) provinciarum ---] / [---- Raetiae] / [Mauret(aniae) Caesariens(is) Lusitaniae Ciliciae] / pr[aef(ecto) equit(um) alae I Fl(aviae) Aug(ustae) Britannicae] / mil[iar(iae) praef(ecto) auxiliariorum missorum in]/ter t[empus expedit(ionis) in Mauretaniam Tingitanam ex] / Hispa[nia praef(ecto) eq(uitum) al(ae) II Pannonior(um) trib(uno) mil(itum)] / [leg(ionis)] XXX [U(lpiae) V(ictricis) praef(ecto) coh(ortis) II Gallorum Macedon(icae)] / [---]R[----- CIL XI, 6344: P(ublio) Cornelio P(ubli) f(ilio) / Sab(atina) Cicatriculae / prim(o) pil(o) bis praefect(o) / equit(um) preaf(ecto) clas(sis) / praef(ecto) cohortium / civium Romanor(um) / quattuor in Hispan(ia) / trib(uno) mil(itum) IIviro et / IIvir(o) quinq(uennali) pont(ifici) / d(ecreto) d(ecurionum) / public(e) CIL XIII, 1807: C(aio) Furio Sabinio Aquilae / Timesitheo proc(uratori) / prov(inciarum) Lugud(unensis) et / Aquit(anicae) proc(uratori) prov(inciae) Asiae ibi vice XX / et XXXX itemq(ue) vice proco(n)s(ulis) proc(uratori) / prov(inciarum) Bithyniae Ponti Paphlagon(iae) / tam patrimoni(i) quam rat(ionis) privatae / ibi vice proc(uratoris) XXXX item vice proc(uratoris) / patrimon(ii) prov(inciarum) Belgic(ae) et duarum / Germaniar(um) ibi vice praesid(is) prov(inciae) / German(iae) inferior(is) proc(uratori) prov(inciae) Sy/riae Palaestinae ibi exactori reli/quor(um) annon(ae) sacrae expeditio/nis proc(uratori) in urbe magistro XX ibi / logistae thymelae proc(uratori) prov(inciae) / Arabiae ibi vice praesid(is) bis proc(uratori) / ration(is) privat(e) per Belgic(am) et duas / Germ(anias) praef(ecto) coh(ortis) I Gallic(ae) in Hispan(ia) / C(aius) Atilius Marullus Arvern(us) / et C(aius) Sacconius Adnatus Me/diomatr(icus) patrono optimo CIL XIII, 5007: D(ecimo) Iul(io) L(uci) f(ilio) Vol(tinia) Ripano / Capitoni Bassiano / equo publico honorato / praefect(o) fabrum / trib(uno) mil(itum) coh(ortis) I Gal[l(ica)] i[n Hi]sp(ania) / L(ucius) Iul(ius) Brocchus / Valer(ius) Bassus / filio CIL XIII *119 = AE 1889, 84 = AE 1989, 519: D(is) M(anibus) et m(emoriae) L(uci) Carneoli )(centurio) K(ohortis) (sic)'' / I Gal(licae) an(norum) LI men(sium?) VI mil(itavit) ann(os) XXV / M(arcus) Carneolus p(atri?) o(ptimo?) f(ilio) m(onumentum) p(ecunia?) f(ieri) i(ussit) et s(ub) a(scia) d(edicavit) AE 1907, 151: I(ovi) O(ptimo) M(aximo) C(onservatori) / mil(ites) c(o)h(ortis) / I Galli/cae eq(uitatae) / c(ivium) R(omanorum) v(otum) s(olverunt) / l(ibentes) m(erito) AE 1963, 21: [I(ovi) O(ptimo) M(aximo) s(acrum)] / [pro sal(ute) M(arci) Aure]/[li Commodi An]/[to]nini Pii Fel(icis) Au[g(usti)] / Ger(manici) max(imi) trib(unicia) pot(estate) [XVI] / imp(eratoris) XV co(n)s(ulis) VI ob n[a]/tale(m) aprunculorum / mil(ites) coh(ortis) I Gal(licae) sub cu[ra] / Aureli Firmi Aug(usti) lib(erti) [proc(uratoris)] / met(allorum) et Valeri Marcel[lini] / dec(urionis) al(ae) II Fl(aviae) X K(alendas) Mai(as) / [P]opilio Pedone et / [B]radua Maurico [co(n)s(ulibus)] AE 1967, 230: I(ovi) O(ptimo) M(aximo) / pro salute M(arci) Aur(eli) / Commodi Aug(usti) o[b] / natale(m) aquil(a)e leg(ionis) / VII G(eminae) F(elicis) sub cura M(arci) / Aur(eli) Eutychetis A[ug(usti)] / [lib(erti)] proc(uratoris) et M(arci) Mes/[so]ris |(centurionis) coh(ortis) I Galli/[ca]e et Aviti Patern[i] / [de]c(urionis) Aug(usto) / et Bur(r)o co(n)s(ulibus) AE 1968, 237 = AE 2016, 644: V(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito) / Bandu(a)e / Veigebr/eaego / M(arcus) Siloni/us Gal(eria) Si/lanus / sig(nifer) coh(ortis) I / Gall(icae) c(ivium) R(omanorum) AE 1987, 795: ----] / [praef(ecto) alae I Fl(aviae) Aug(ustae) Britan]nicae m[iliar(iae)] / [praef(ecto) auxiliar(iorum) ex Hisp(ania) in] Maureta[niam] / [Tingitanam missorum tem]pore expeditio[nis] / [praef(ecto) equitum alae II P]annonior(um) trib(uno) / [mil(itum) leg(ionis) XXX Ulp(iae) Victr(icis) pra]ef(ecto) coh(ortis) II Gallor(um) / [Macedon]icae / [--- Mar]cellus ex provinc(ia) / [--- ra]rissimo AE 1992, 1373b = AE 1996, 1206b: [Ara]m Genio [l]/[oc(i)] / Augustam / [C(ohortis) I Ga]llica Vol(untariorum)/[----

Bibliografía

A. Jiménez de Furundarena, "Historia y prosopografía de la cohors I Gallica equitata civium Romanorum", Aquila·Legionis, 9, 2007, pp. 77-107, ISSN 1578-1518.

Véase también

Gallica Categoría:Ejército romano en Hispania Categoría:Epigrafía